AI कंपन्यांवर कारवाई शक्य; Lina Khan यांचा इशारा

AI कंपन्यांना विद्यमान कायद्यांतून सूट नाही; सुरक्षा चाचण्यांशिवाय धोकादायक AI साधने बाजारात आणल्यास ग्राहक संरक्षण आणि सायबर सुरक्षा कायद्यांतर्गत कारवाई होऊ शकते.

नवी दिल्ली : AI कृत्रिम बुद्धिमत्ता कंपन्यांकडून धोकादायक, अपुरी चाचणी केलेली किंवा दोषपूर्ण उत्पादने बाजारात आणली गेल्यास अमेरिकेतील विद्यमान कायद्यांनुसार कंपन्या आणि त्यांच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना जबाबदार धरता येऊ शकते, असे अमेरिकेच्या फेडरल ट्रेड कमिशनच्या माजी अध्यक्षा Lina Khan यांनी म्हटले आहे. सोशल मीडिया मंचावर केलेल्या पोस्टमध्ये Khan यांनी सांगितले की, AI क्षेत्रासाठी स्वतंत्र नवीन नियम तयार करण्यावरील चर्चेमुळे आधीपासून अस्तित्वात असलेल्या कायद्यांची अंमलबजावणी करण्याकडे दुर्लक्ष होता कामा नये. AI कंपन्यांना विद्यमान कायद्यांतून कोणतीही विशेष सूट नसल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

पुरेशी चाचणी आणि सुरक्षा व्यवस्था न करता AI मॉडेल किंवा स्वयंचलित प्रणाली बाजारात आणल्यास ग्राहक संरक्षणाशी संबंधित कायद्यांतर्गत कारवाई होऊ शकते, असे Khan यांनी नमूद केले. दोषपूर्ण किंवा नियंत्रणाबाहेर जाणाऱ्या AI प्रणाली शोधण्यासाठी आणि त्यांना थांबवण्यासाठी आवश्यक उपाय न करता अशा प्रणाली उपलब्ध करून देणे अनुचित किंवा दिशाभूल करणारी व्यावसायिक कृती ठरू शकते, असे त्यांनी सांगितले. काही अमेरिकी राज्यांचे ॲटर्नी जनरल AI कंपन्या आणि त्यांच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची जबाबदारी निश्चित करण्याच्या शक्यतेचा अभ्यास करत असल्याचेही Khan यांनी सांगितले. विशेषतः एखाद्या AI प्रणालीचा वापर गुन्हेगारी कृतीत झाल्यास संबंधित कंपनी किंवा अधिकाऱ्यांवर कायदेशीर जबाबदारी निश्चित करता येते का, याचा विचार सुरू असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

AI क्षेत्रातील वाढत्या स्पर्धेबाबतही Khan यांनी चिंता व्यक्त केली. ग्राहकांकडून मिळालेली स्पर्धात्मकदृष्ट्या संवेदनशील माहिती, तसेच ग्राहक विविध AI साधनांचा वापर कसा करतात याचा मागोवा घेऊन मिळालेली माहिती कंपन्यांनी स्पर्धात्मक फायद्यासाठी वापरल्यास विद्यमान स्पर्धाविरोधी कायदे लागू होऊ शकतात, असे त्यांनी सांगितले. AI उद्योगातील कंपन्यांमधील वाढते परस्पर संबंध आणि काही मोजक्या कंपन्यांमध्ये केंद्रित होत असलेले क्षेत्र यामुळे हितसंबंधांचा संघर्ष निर्माण होण्याची शक्यता असल्याचेही Khan यांनी नमूद केले. AI परिसंस्थेतील कंपन्यांमधील भागीदारी आणि परस्पर गुंतवणुकीची केंद्र आणि राज्य पातळीवरील संबंधित यंत्रणांनी बारकाईने तपासणी करावी, असे त्यांनी म्हटले.

या परस्पर संबंधांमुळे जबाबदारी निश्चित करण्याची प्रक्रिया गुंतागुंतीची होऊ शकते, अशी चिंता त्यांनी व्यक्त केली. कंपन्यांमधील अपारदर्शक संबंध आणि परस्परावलंबित्वामुळे उत्तरदायित्वावर परिणाम होण्याची शक्यता असल्याचे Khan यांनी सांगितले. AI साधनांमुळे सायबर सुरक्षेच्या क्षेत्रातील धोकेही बदलत असल्याचे त्यांनी नमूद केले. कंपन्यांनी मूलभूत सुरक्षा उपाय मजबूत करणे आवश्यक आहे. पुरेशी माहिती-सुरक्षा व्यवस्था न करणे किंवा आधीच माहिती असलेल्या सुरक्षा त्रुटी दूर न करणे हेही काही परिस्थितींमध्ये विद्यमान कायद्यांचे उल्लंघन ठरू शकते, असे Khan यांनी सांगितले. आपल्या कार्यकाळात FTC ने कमकुवत माहिती-सुरक्षा पद्धती अवलंबणाऱ्या कंपन्यांवर कारवाई केली होती आणि वैयक्तिक पातळीवर जबाबदार असलेल्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनाही उत्तरदायी धरले होते, असे त्यांनी नमूद केले.

भविष्यात AIसाठी स्वतंत्र नियम तयार करण्याबाबत Khan यांनी बँकिंग, नेटवर्क, डिजिटल मंच आणि सार्वजनिक सेवा यांसारख्या मोठ्या क्षेत्रांच्या नियमनातून धडे घेण्याची गरज व्यक्त केली. कंपन्यांमधील संरचनात्मक विभाजन, भेदभावविरोधी नियम आणि नियामक देखरेख यांसारख्या उपायांचा AI क्षेत्राच्या भविष्यातील नियमनात विचार केला जाऊ शकतो, असे त्यांनी सांगितले. मात्र, नवीन AI-केंद्रित नियम तयार करण्याची प्रक्रिया सुरू असतानाच सध्या लागू असलेल्या कायद्यांची अंमलबजावणीही तितक्याच प्रभावीपणे झाली पाहिजे, यावर Khan यांनी भर दिला.

AI कंपन्यांवर कोणत्या क्षेत्रांत कारवाई शक्य?

AI कंपन्यांच्या उत्पादनांमध्ये ग्राहकांची फसवणूक, अपुरी सुरक्षा, दोषपूर्ण प्रणाली, स्पर्धात्मक माहितीचा गैरवापर किंवा सायबर सुरक्षा त्रुटी आढळल्यास विद्यमान अमेरिकी कायद्यांनुसार विविध प्रकारच्या कारवाईचा विचार केला जाऊ शकतो.

Lina Khan यांचा मुख्य मुद्दा

AIसाठी नवीन कायदे तयार करण्याची गरज असली तरी त्याआधीच अस्तित्वात असलेल्या ग्राहक संरक्षण, स्पर्धा आणि माहिती-सुरक्षा कायद्यांची प्रभावी अंमलबजावणी करणे आवश्यक असल्याचे Lina Khan यांनी म्हटले आहे.