Sandfish : वाळवंटातील वाळूत पोहणारा अनोखा ‘मासा’!

उष्ण वाळूत सहज हालचाल करणाऱ्या सँडफिशची वैशिष्ट्यपूर्ण शरीररचना आणि जीवनशैली

दुबई : मासे म्हटले की डोळ्यांसमोर पाण्यात पोहणारा जीव उभा राहतो. मात्र, वाळूत पोहणारा मासा अशी ओळख असलेला (Sandfish) सँडफिश हा प्राणी या समजुतीला वेगळे वळण देतो. वाळवंटातील कोरड्या आणि उष्ण वातावरणात वाळूच्या खाली राहण्याची त्याची क्षमता विशेष लक्षवेधी आहे. मात्र, नावात ‘फिश’ असले तरी हा प्रत्यक्षात मासा नसून सरड्याची एक प्रजाती आहे.

वाळूत पोहणारा ‘सँडफिश’

सँडफिश (Scincus scincus) हा उत्तर आफ्रिका आणि पश्चिम आशियातील वाळवंटी भागांत आढळणारा सरडा आहे. त्याचे शरीर लांबट आणि गुळगुळीत असून, पाय तुलनेने लहान असतात. शरीराची ही रचना त्याला वाळूत सहज शिरण्यास आणि तिच्या आत पुढे सरकण्यास मदत करते.

वाळूच्या पृष्ठभागावर वेगाने धावण्याऐवजी हा सरडा अनेकदा वाळूत बुडी मारून तिच्या खाली हालचाल करतो. त्यामुळे तो पाण्यात पोहणाऱ्या माशाप्रमाणे वाळूत पोहत असल्याचा भास निर्माण होतो. याच वैशिष्ट्यामुळे त्याला ‘सँड स्विमर’ असेही म्हटले जाते.

उष्ण वाळूत राहण्यासाठी खास शरीररचना

वाळवंटातील तापमान आणि कोरडेपणा यांचा सामना करण्यासाठी सँडफिशमध्ये काही वैशिष्ट्यपूर्ण शारीरिक जुळवणी दिसतात. त्याचे गुळगुळीत खवले आणि निमुळते शरीर वाळूचा प्रतिकार कमी करण्यास मदत करतात. डोळे आणि नाकपुड्यांची रचना वाळूच्या संपर्कातही हालचाल करण्यास अनुकूल असते.

वाळूच्या खाली राहिल्यामुळे त्याला पृष्ठभागावरील तीव्र उष्णतेपासून काही प्रमाणात संरक्षण मिळते. तसेच, वाळूत लपून राहणे हे भक्षकांपासून बचाव करण्याचेही साधन ठरते.

पाण्याशिवाय जगतो, पण ओलाव्याची गरज असते

सँडफिश हा जलचर मासा नाही आणि तो सतत पाण्यात राहात नाही. मात्र, याचा अर्थ त्याला पाण्याची अजिबात गरज नसते असा नाही. इतर सरड्यांप्रमाणे त्यालाही शरीरातील पाण्याचे संतुलन राखावे लागते. त्याला आवश्यक ओलावा अन्नातून आणि परिसरातील उपलब्ध स्रोतांमधून मिळू शकतो.

वाळवंटातील जीवनाशी जुळवून घेतलेली त्याची शरीररचना आणि वाळूच्या खाली राहण्याची सवय यामुळे हा सरडा विशेष ठरतो. त्यामुळे सँडफिश हा निसर्गातील अनुकूलनाचा एक रोचक नमुना मानला जातो.

Read About : Recycled Plastic Health Risks : रिसायकल प्लास्टिक हार्मोन, चयापचयचे करते नुकसान
E-Paper: Punyanagari E-Paper