AI and Jobs : एआय आणि नोकरी

एआयमुळे नोकऱ्या संपण्याऐवजी कामाचे स्वरूप बदलेल; नव्या रोजगाराच्या संधी वाढण्याची शक्यता.

AI and Jobs औद्योगिक क्रांतीच्या काळात मशीन आल्या तेव्हा अनेकांना वाटले की माणसांचे काम संपेल; नंतर संगणक आले तेव्हा पुन्हा अशीच भीती निर्माण झाली. इंटरनेट आले तेव्हा अनेक पारंपरिक व्यवसायांच्या भवितव्याबद्दल प्रश्न उपस्थित झाले, पण आज आपण पाहतो की त्या प्रत्येक बदलाने कामाचे स्वरूप बदलले आणि त्याचबरोबर नवीन उद्योग, नवीन व्यवसाय आणि नवीन रोजगार निर्माण झाले. एआयच्या बाबतीतही असेच काहीसे घडण्याची शक्यता आहे.

आज आपण अशा एका वळणावर उभे आहोत, जिथे तंत्रज्ञान आपल्या आयुष्याचा केवळ एक भाग राहिलेले नाही, तर ते आपल्या आयुष्याची दिशा ठरवू लागले आहे. काही वर्षांपूर्वीपर्यंत संगणक, इंटरनेट आणि स्मार्टफोन ही आधुनिक जीवनातील मोठी तांत्रिक क्रांती मानली जात होती. आज मात्र या सर्वांच्या पुढे एक नवीन तंत्रज्ञान वेगाने उभे राहत आहे आणि ते म्हणजे कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजेच Artificial Intelligence किंवा एआय होय. एआय हा शब्द आज केवळ तंत्रज्ञान क्षेत्रातील लोकांच्या चर्चेपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. शाळेत शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यापासून ते मोठ्या कंपनीतील व्यवस्थापकापर्यंत, छोट्या दुकानाच्या मालकापासून ते सरकारी कर्मचाऱ्यापर्यंत आणि लेखकापासून डॉक्टर, इंजिनिअर, शिक्षक, वकील आणि अकाउंटंटपर्यंत जवळजवळ प्रत्येक व्यक्तीच्या कामाशी एआयचा (AI) काही ना काही संबंध निर्माण होत आहे, त्यामुळे आजच्या काळातील सर्वांत महत्त्वाच्या प्रश्नांपैकी एक प्रश्न असा आहे की, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आपल्या नोकऱ्यांवर नेमका कसा परिणाम करणार आहे? हा प्रश्न ऐकला की अनेकांच्या मनात सर्वप्रथम भीती निर्माण होते.

माझी नोकरी सुरक्षित आहे का? उद्या माझ्या कामासाठी कंपनीला माझी गरज राहील का? मशीन माझी जागा घेईल का? माझ्या मुलाला भविष्यात नोकरी मिळेल का? मी आज जे कौशल्य शिकलो आहे ते दहा वर्षांनी उपयोगाचे राहील का आणि जर एआय इतके हुशार झाले तर माणसाचे काय होणार, असे असंख्य प्रश्न मनात येतात. या भीतीकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही; कारण तंत्रज्ञानामुळे रोजगाराच्या जगात मोठे बदल होणार आहेत. परंतु, या बदलाकडे फक्त ”एआयमुळे नोकऱ्या जातील” या एका वाक्यातून पाहणे तितकेच चुकीचे आहे, कारण इतिहास आपल्याला सांगतो की तंत्रज्ञान जेव्हा बदल घडवते तेव्हा काही कामे कमी होतात, काही कामे बदलतात आणि त्याच वेळी काही नवीन कामे निर्माण होतात.

औद्योगिक क्रांतीच्या काळात मशीन आल्या तेव्हा अनेकांना वाटले की माणसांचे काम संपेल; नंतर संगणक आले तेव्हा पुन्हा अशीच भीती निर्माण झाली. इंटरनेट आले तेव्हा अनेक पारंपरिक व्यवसायांच्या भवितव्याबद्दल प्रश्न उपस्थित झाले, पण आज आपण पाहतो की त्या प्रत्येक बदलाने कामाचे स्वरूप बदलले आणि त्याचबरोबर नवीन उद्योग, नवीन व्यवसाय आणि नवीन रोजगार निर्माण झाले. एआयच्या बाबतीतही असेच काहीसे घडण्याची शक्यता आहे, मात्र यावेळचा बदल अधिक वेगवान आणि व्यापक असू शकतो. कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजे संगणक किंवा मशीनला अशा प्रकारे प्रशिक्षित करणे की ते काही कामे मानवी बुद्धिमत्तेसारख्या पद्धतीने करू शकतील. माहिती समजणे, भाषेचा अर्थ लावणे, प्रश्नांची उत्तरे देणे, चित्रांचे विश्लेषण करणे, नमुने ओळखणे, अंदाज बांधणे, मजकूर तयार करणे, कोड लिहिणे आणि विविध प्रकारच्या माहितीवर प्रक्रिया करणे यांसारखी अनेक कामे एआय करू शकतो.

आजच्या जनरेटिव्ह एआयमुळे (AI) या तंत्रज्ञानाची ताकद सामान्य लोकांच्या हातात आली आहे. पूर्वी एखादा कर्मचारी रिपोर्ट तयार करण्यासाठी अनेक तास खर्च करत असेल तर आज एआय त्या रिपोर्टचा प्राथमिक मसुदा काही मिनिटांत तयार करू शकतो. एखाद्या व्यक्तीला ई-मेल लिहिण्यास अडचण येत असेल तर एआय त्यासाठी शब्द सुचवू शकतो. एखाद्या विद्यार्थ्याला कठीण विषय समजत नसेल तर एआय तो विषय वेगवेगळ्या पद्धतीने समजावून सांगू शकतो. एखाद्या व्यवसायाला जाहिरातीसाठी कल्पना हव्या असतील तर एआय काही सेकंदांत अनेक कल्पना देऊ शकतो. एखाद्या प्रोग्रामरला कोडमध्ये त्रुटी शोधायची असेल तर एआय त्याला मदत करू शकतो; म्हणजेच एआ माणसाच्या कामाचा वेग आणि व्याप्ती दोन्ही वाढवू शकतो. याच ठिकाणी नोकरीच्या भविष्याचा मुख्य मुद्दा समोर येतो. एआय एखादे काम करू शकतो म्हणून संपूर्ण नोकरी नाहीशी होईलच असे नाही. प्रत्येक नोकरीमध्ये अनेक वेगवेगळी कामे असतात. उदाहरणार्थ, एका अकाउंटंटच्या नोकरीमध्ये डेटा एंट्री, बिल तपासणे, व्यवहार वर्गीकृत करणे, आर्थिक अहवाल तयार करणे, ग्राहकांशी बोलणे, कराशी संबंधित माहिती समजून घेणे आणि व्यवसायाला आर्थिक सल्ला देणे अशी अनेक कामे असू शकतात.

एआय (AI) यातील काही कामे अत्यंत वेगाने करू शकतो, त्यामुळे अकाउंटंटची नोकरी संपण्यापेक्षा त्याच्या नोकरीतील काही भाग बदलण्याची शक्यता जास्त आहे. पूर्वी जो वेळ डेटा एंट्रीमध्ये जात होता तो वेळ भविष्यात ग्राहकांना सल्ला देण्यात, आर्थिक नियोजन करण्यात किंवा व्यवसायाच्या निर्णयांमध्ये मदत करण्यात वापरला जाऊ शकतो. यामुळे नोकरीचे स्वरूप बदलते, पण नोकरीची संपूर्ण गरज संपत नाही. भविष्यात एआय हा कार्यालयीन कामाचा महत्त्वाचा भाग बनेल. ई-मेल, रिपोर्ट, डेटा विश्लेषण, मीटिंग नोट्स आणि ग्राहकसेवा यांसारखी अनेक कामे एआयमुळे जलद आणि सोपी होतील; त्यामुळे कर्मचाऱ्यांची उत्पादकता वाढेल, पण त्यांच्याकडून अधिक वेगाने काम करण्याची अपेक्षाही निर्माण होऊ शकते. काही पारंपरिक नोकऱ्यांची गरज कमी होण्याची शक्यता असली तरी एआय क्षेत्रात नवीन रोजगाराच्या संधी निर्माण होतील.

AI सोबत काम करण्यासाठी नव्या कौशल्यांची गरज

एआयचा (AI) योग्य वापर करण्यासाठी कर्मचाऱ्यांना नवीन कौशल्ये शिकावी लागतील. एआयने दिलेली माहिती तपासणे, योग्य निर्णय घेणे, सर्जनशील विचार करणे आणि समस्या सोडवणे यांसारख्या मानवी कौशल्यांना भविष्यात अधिक महत्त्व मिळेल, त्यामुळे एआय हा माणसाचा प्रतिस्पर्धी न मानता सहकारी म्हणून वापरणे आवश्यक आहे. कंपन्या, शिक्षणसंस्था आणि सरकार यांनी कर्मचाऱ्यांना नवीन तंत्रज्ञानासाठी तयार करण्यावर भर दिला पाहिजे. शेवटी एआयमुळे नोकऱ्यांचे भविष्य कसे बदलेल हे तंत्रज्ञानापेक्षा त्याचा योग्य आणि जबाबदार वापर कसा केला जातो यावर अधिक अवलंबून असेल.

गायत्री यादव
gayatriy466@gmail.com

Read About : Chhattisgarh Tribal Dance : नृत्यातून निवडला जातो जीवनसाथी
E-Paper: Punyanagari E-Paper