ISS Crew Number : अंतराळ स्थानकात क्रू नंबर कशासाठी दिला जातो

ISS Crew Number नवी दिल्ली : एअर फोर्स ग्रुप कॅप्टन व अंतराळवीर शुभांशु शुक्ला ॲक्सिओम-४ मिशनवर गेले आहेत. त्यांच्या आगमनानंतर त्यांना एक विशिष्ट क्रू नंबर देण्यात आला आहे. शुभांशु शुक्ला यांचा क्रू नंबर ६३४ आहे. या नंबरमागचा नेमका उद्देश काय त्याविषयी जाणून घेऊया.

ISS Crew Number : अंतराळ स्थानकात विशिष्ट क्रू नंबरचा वैद्यकीय डेटा लॉग करण्यापासून ते अंतराळात चालण्याचे समन्वय साधण्यापर्यंत अनेक गोष्टींसाठी वापर केला जातो. प्रामुख्याने जेव्हा अंतराळातील मोठ्या सूटमध्ये नावे आणि चेहरे ओळखणे अवघड असते तेव्हा हा नंबर प्रत्येक गोष्टीत महत्त्वाची भूमिका बजावतो.

आतापर्यंत सुमारे ६४० व्यक्ती अंतराळात गेल्या आहेत. त्यापैकी सुमारे ३० ते ३५ जणांनी एकापेक्षा जास्त वेळा हा प्रवास केला आहेत. ४५ हून अधिक देशांतील लोकांनी अंतराळ मोहिमांमध्ये भाग घेतला आहे.

क्रु नंबरचा कशासाठी वापर होतो

क्रू नंबर हे प्रामुख्याने सुरक्षा आणि सिस्टीम लॉगिंग उद्देशांसाठी वापरले जातात. आयएसएसमध्ये वैद्यकीय कारणास्तव आणि हालचाली रेकॉर्ड करणाऱ्या लॉगसाठीच्या विविध प्रणाली आहेत. याचे उदाहरण म्हणजे आरोग्य तपासणी, आपत्कालीन सिम्युलेशन (कृत्रिमरीत्या तयार केलेली परिस्थिती) किंवा वैज्ञानिक प्रयोगांदरम्यान अंतराळवीरांना उपकरणे किंवा इनपुट डेटामध्ये प्रवेश करण्यासाठी त्यांचा क्रू आयडी प्रविष्ट करावा लागतो.

वाहनांव्यतिरिक्त हालचाली किंवा अंतराळात फिरताना प्रत्येक अंतराळवीराच्या सूटवर एश्अ-1 किंवा एश्अ-2 सारखे क्रमांक दिसतात. सूट परिधान केलेला असताना चेहऱ्याने ओळखणे कठीण असल्याने मिशन कंट्रोल आणि क्रूमधील इतरांना ओळखण्यासाठी हे क्रमांक वापरले जातात. जेव्हा अनेक अंतराळवीरांची नावे किंवा उच्चार समान असता तेव्हादेखील हा क्रू नंबर उपयोगी ठरतो.

आयएसएसवर अंतराळवीर साधारणपणे एकमेकांना नावाने हाक मारतात. त्यामुळे एक खेळीमेळीचे सामूहिक वातावरण निर्माण होते. तसेच ग्राउंड कंट्रोलशी अर्थात नासा किंवा रोसकॉसमॉस यांच्याशी औपचारिक संवाद साधताना क्रू कॉल साइन किंवा नंबर काही वेळा वापरले जातात. विशेषत: स्पेसवॉकसारख्या महत्त्वपूर्ण ऑपरेशन्सदरम्यान हे नंबर वापरले जातातच.

क्रू नंबर कधीपासून दिले जातात?

१९६० च्या दशकांच्या सुरुवातीच्या अंतराळ मोहिमांमध्ये अंतराळवीरांना फक्त नावाने किंवा मिशन कॉल साइनने संबोधित केले जात असे. मात्र, १९७० च्या दशकात अंतराळ स्थानकांवर लांब, अधिक क्लिष्ट मोहिमांसह हे स्पष्ट झाले की, ओळख पटवण्याची अधिक पद्धतशीर योजना आवश्यक आहे.

हेल्मेटमधील चेहरे ओळखताना किंवा बहुभाषक कर्मचाऱ्यांमध्ये रेडिओद्वारे स्पष्टपणे संवाद साधताना क्रू नंबरमुळे गोंधळ टाळण्यास मदत झाली आहे.

१९८० च्या दशकात स्पेस शटल युगात नासाने एश्अ-1, एश्अ-2 हे फॉरमॅट सादर केले. प्रत्येक मोहिमेत आठ अंतराळवीरांसह हे ओळखपत्र महत्त्वाचे होते. १९९८ मध्ये आयएसएस कार्यान्वित झाल्यानंतर सर्व स्पेसवॉक आणि महत्त्वाच्या क्रू मधील हालचालींसाठी ही पद्धत प्रमाणित मानली जाते.

Read About : Ancient Indian Metallurgy : धातुशास्त्रातील जुगाड
E-Paper: Punyanagari E-Paper