Amitabh Bachchan Personality Rights – अमिताभच्या व्यक्तिमत्त्व हक्कांना न्यायालयाचे संरक्षण

नाव, फोटो आणि आवाजाच्या गैरवापरावर बंदी

नवी दिल्ली : Amitabh Bachchan Personality Rights – बॉलिवूडचे महानायक अमिताभ बच्चन यांचे नाव, फोटो आणि आवाज वापरून परवानगीशिवाय जाहिरात किंवा व्यवसाय करणे आता महागात पडू शकते. दिल्ली उच्च न्यायालयाने अमिताभ बच्चन यांच्या व्यक्तिमत्त्व हक्कांच्या खटल्यात त्यांच्याबाजूने अंतिम निर्णय दिला आहे. त्यांच्या नावाचा, फोटोचा, आवाजाचा किंवा व्यक्तिमत्त्वाशी संबंधित कोणत्याही गोष्टीचा परवानगीशिवाय व्यावसायिक वापर करण्यास न्यायालयाने बंदी घातली आहे.

न्यायमूर्ती पुरुषेंद्र कुमार कौरव यांनी हा निर्णय दिला. नोव्हेंबर २०२२ मध्ये या प्रकरणात अंतरिम आदेश देण्यात आला होता. आता न्यायालयाने अंतिम आदेश देत अमिताभ बच्चन यांच्या हक्कांना संरक्षण दिले आहे.

नाव आणि फोटो वापरून दिशाभूल

अमिताभ बच्चन यांनी त्यांच्या नावाचा आणि छायाचित्रांचा परवानगीशिवाय वापर होत असल्याच्या विरोधात न्यायालयात धाव घेतली होती. काही लोक आणि संस्था त्यांच्या ओळखीचा वापर करून वस्तू आणि सेवांची जाहिरात करत असल्याचे त्यांच्या निदर्शनास आले होते. त्यामुळे लोकांना संबंधित उत्पादनांना अमिताभ बच्चन यांचा पाठिंबा किंवा मान्यता असल्याचा चुकीचा समज होऊ शकत होता.

या प्रकरणात अनेक प्रकार समोर आले होते. ‘अमिताभ बच्चन व्हिडिओ कॉल’ नावाचे मोबाईल ॲप, ‘कौन बनेगा करोडपती’च्या नावाने लॉटरी लागल्याचे सांगणारे संदेश, अमिताभ यांचा फोटो असलेले सामान्य ज्ञानाचे पुस्तक, टी-शर्ट, पोस्टर्स आणि त्यांच्या नावाशी संबंधित इंटरनेटवरील संकेतस्थळांचा यात समावेश होता. न्यायालयाने या बाबींची दखल घेत अमिताभ बच्चन यांच्या व्यक्तिमत्त्वाशी संबंधित हक्कांचे संरक्षण करणे आवश्यक असल्याचे स्पष्ट केले.

अनोळखी व्यक्तींनाही न्यायालयाचा इशारा

या निर्णयाचे विशेष वैशिष्ट्य म्हणजे न्यायालयाने केवळ ओळख पटलेल्या व्यक्ती किंवा संस्थांनाच नव्हे, तर अशा प्रकारचा गैरवापर करणाऱ्या अनोळखी व्यक्तींनाही मनाई केली आहे. अशा व्यक्तींना कायदेशीर भाषेत ‘जॉन डो’ असे म्हटले जाते.

अनेकदा बनावट वेबसाइट, मोबाईल ॲप, पोस्टर्स किंवा सोशल मीडिया संदेश तयार करणाऱ्यांची ओळख सहज समजत नाही. त्यामुळे अशा अनोळखी व्यक्तींनाही अमिताभ यांच्या नावाचा, फोटोचा किंवा आवाजाचा परवानगीशिवाय व्यावसायिक वापर करता येणार नाही.

चार जणांनी मान्य केली चूक

या प्रकरणातील राजत नागी, मनोज पब्लिकेशन्स, तमाटिना आणि महेश पटेल या चार प्रतिवादींनी अमिताभ बच्चन यांच्याशी समझोता केला. त्यांनी अमिताभ यांच्या व्यक्तिमत्त्व आणि गोपनीयतेच्या हक्कांना मान्यता देत त्यांच्या ओळखीचा वापर थांबवण्याचे मान्य केले.

त्यानुसार ‘अमिताभ बच्चन व्हिडिओ कॉल’ हे ॲप हटवणे, त्यांच्या फोटोसह प्रसिद्ध होणाऱ्या सामान्य ज्ञानाच्या पुस्तकाचे प्रकाशन थांबवणे, पोस्टर्सची विक्री बंद करणे आणि ‘amitabhbachchan.in’ हे डोमेन नाव हटवणे यांसारखी पावले उचलण्याचे त्यांनी मान्य केले.

चार जणांनी मान्य केली चूक

या प्रकरणातील उर्वरित प्रतिवादी न्यायालयात हजर झाले नाहीत. त्यांनी आपले म्हणणेही सादर केले नाही. त्यामुळे या प्रकरणात स्वतंत्र सुनावणी किंवा खटला चालवण्याची गरज नसल्याचे न्यायालयाने नमूद केले आणि अमिताभ बच्चन यांच्या बाजूने अंतिम निर्णय दिला. भविष्यातही त्यांच्या नावाचा, फोटोचा, आवाजाचा किंवा व्यक्तिमत्त्वाचा परवानगीशिवाय वापर झाल्यास त्यांना पुन्हा न्यायालयात दाद मागता येणार आहे.

चार जणांनी मान्य केली चूक

एखाद्या कलाकाराची ओळख ही केवळ त्याच्या नावापुरती मर्यादित नसते. त्याचा चेहरा, आवाज, छायाचित्र आणि लोकप्रियताही त्याच्या व्यक्तिमत्त्वाचा भाग असतो. या ओळखीचा वापर करून कोणताही व्यावसायिक फायदा मिळवायचा असेल, तर संबंधित व्यक्तीची परवानगी आवश्यक आहे, हा संदेश या निर्णयातून स्पष्ट झाला आहे.

अमिताभ बच्चन यांच्यासाठी हा निर्णय केवळ कायदेशीर विजय नाही, तर त्यांच्या नावाचा आणि लोकप्रियतेचा गैरवापर रोखण्यासाठी मिळालेले महत्त्वाचे संरक्षण आहे. एखाद्या कलाकाराची ओळख ही त्याची कमाई आणि प्रतिष्ठा असते, तिचा वापर करण्याचा अधिकारही त्या कलाकाराचाच असतो, हे दिल्ली उच्च न्यायालयाच्या निर्णयाने अधोरेखित केले आहे.

Read About: ‘महाकाव्य पडद्यावर आणणे सोपे नाही’, नितेश तिवारींच्या मेहनतीला दिली दाद, सोशल मीडियावर खास पोस्ट

E-Paper: Punyanagari E-Paper