ॲरिझोना स्टेट युनिव्हर्सिटीच्या संशोधकांचे महत्त्वपूर्ण संशोधन; ५८ दिवसांच्या प्रयोगात सहा प्रकारच्या PFAS रसायनांचे ९० टक्क्यांहून अधिक विघटन
वॉशिंग्टन : PFAS Removal Technology पिण्याच्या पाण्यात आणि सांडपाण्यात आढळणाऱ्या घातक फॉरेव्हर केमिकल्सना (Forever Chemicals) नष्ट करण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी एक नवे तंत्रज्ञान विकसित केले आहे. विशेष म्हणजे, या रसायनांना केवळ पाण्यातून वेगळे करण्याऐवजी त्यांचे रासायनिक विघटन करण्याची क्षमता या तंत्रज्ञानामध्ये आहे. अमेरिकेतील ॲरिझोना स्टेट युनिव्हर्सिटीच्या संशोधकांनी हे महत्त्वपूर्ण संशोधन केले आहे. भविष्यात पाणी शुद्धीकरण आणि पर्यावरण संरक्षणाच्या क्षेत्रात या तंत्रज्ञानाचा मोठा उपयोग होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
काय आहेत फॉरेव्हर केमिकल्स?
PFAS (Per- and Polyfluoroalkyl Substances) या रसायनांच्या समूहाला सामान्यतः फॉरेव्हर केमिकल्स असे म्हटले जाते. नॉन-स्टिक भांडी, वॉटरप्रूफ कपडे, खाद्यपदार्थांचे पॅकेजिंग, अग्निशमनासाठी वापरले जाणारे काही फोम आणि विविध औद्योगिक उत्पादनांमध्ये या रसायनांचा वापर केला जातो.
या रसायनांमधील कार्बन आणि फ्लोरिन यांच्यातील बंध अत्यंत मजबूत असतो. त्यामुळे त्यांचे नैसर्गिक वातावरणात विघटन होण्यास बराच काळ लागतो. परिणामी, ही रसायने पाणी, माती आणि अन्नसाखळीत साचू शकतात. काही PFAS रसायनांच्या दीर्घकालीन संपर्काचा संबंध विशिष्ट प्रकारचे कर्करोग, थायरॉईडचे विकार, रोगप्रतिकारक शक्तीवरील परिणाम आणि इतर आरोग्यविषयक समस्यांशी जोडला गेला आहे.
५८ दिवसांच्या प्रयोगात महत्त्वपूर्ण यश
संशोधकांनी विकसित केलेल्या नव्या प्रणालीची सलग ५८ दिवस चाचणी करण्यात आली. या प्रयोगात पाण्यामधील सहा वेगवेगळ्या प्रकारच्या PFAS संयुगांपैकी ९० टक्क्यांहून अधिक प्रमाणात विघटन करण्यात यश मिळाल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.
याशिवाय, या रसायनांमधील सुमारे ८३ टक्के फ्लोरिन वेगळे करण्यात संशोधकांना यश आले. हा निष्कर्ष महत्त्वाचा आहे. कारण PFAS रसायनांमधील मजबूत कार्बन-फ्लोरिन बंध तोडणे हे त्यांच्या विघटनातील सर्वांत मोठे आव्हान मानले जाते.
पॅलेडियम नॅनोपार्टिकल्सचा वापर
या नवीन तंत्रज्ञानामध्ये पॅलेडियम नॅनोपार्टिकल्सचा लेप असलेल्या विशेष मेंब्रेन फायबर्सचा वापर करण्यात आला आहे. या प्रक्रियेत हायड्रोजन वायूच्या मदतीने पॅलेडियम उत्प्रेरक म्हणून कार्य करतो. त्यामुळे PFAS रसायनांमधील मजबूत कार्बन-फ्लोरिन बंध तोडण्यास मदत होते.
या प्रक्रियेमुळे रसायनांचे केवळ पाण्यापासून विलगीकरण न होता त्यांचे रासायनिक विघटन करणे शक्य होते. त्यामुळे पारंपरिक गाळणी प्रक्रियेपेक्षा ही पद्धत वेगळी आणि संभाव्यतः अधिक प्रभावी ठरू शकते.
व्यावसायिक वापरासमोर खर्चाचे आव्हान
या तंत्रज्ञानाच्या व्यापक वापरासमोर सध्या सर्वांत मोठे आव्हान म्हणजे पॅलेडियम या धात्याची किंमत. हा मौल्यवान धातू असल्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर त्याचा वापर केल्यास प्रक्रिया खर्चिक ठरू शकते.
त्यामुळे तंत्रज्ञानाचा खर्च कमी करणे, पॅलेडियमचा कार्यक्षम वापर करणे आणि औद्योगिक स्तरावर त्याची उपयुक्तता तपासणे यावर पुढील संशोधनाची गरज आहे.
भविष्यात पाणी शुद्धीकरणासाठी नवी आशा
PFAS रसायनांचे पाण्यातून निर्मूलन करणे हे जगभरातील पर्यावरण संशोधकांसमोरील मोठे आव्हान आहे. सध्या वापरल्या जाणाऱ्या काही पद्धतींमध्ये ही रसायने पाण्यातून वेगळी केली जातात; मात्र त्यानंतर निर्माण होणाऱ्या केंद्रित कचऱ्याची सुरक्षित विल्हेवाट लावणे आवश्यक असते.
अशा परिस्थितीत PFAS रसायनांचे प्रत्यक्ष रासायनिक विघटन करणारे हे नवे तंत्रज्ञान महत्त्वाचे ठरू शकते. मात्र, याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यापूर्वी त्याची सुरक्षितता, खर्च, विविध प्रकारच्या PFAS वरील परिणामकारकता आणि विघटनानंतर तयार होणाऱ्या पदार्थांचे स्वरूप तपासणे आवश्यक आहे.
Read About : Experimental Diabetes Implant – रक्तातील अतिरिक्त साखर शोषून घेणाऱ्या प्रायोगिक इम्प्लांटचा शोध ; टाइप – 2 मधुमेहाच्या उपचारांसाठी नवी आशा
E-Paper : Punyanagari E-Paper
Comments
Comments will appear here.
Comments are submitted for administrator moderation before appearing publicly.