Marathwada, drought, drinking water छत्रपती संभाजीनगर : यंदाच्या पावसाळ्यात मराठवाड्याची पावसाची तूट चिंताजनक पातळीवर पोहोचली असून त्याचा थेट परिणाम आगामी पाणी नियोजनावर होण्याची शक्यता आहे. जूनपासून आतापर्यंत अपेक्षित पाऊस न झाल्याने खरीप हंगामातील पिकांवर परिणाम झाला असून धरणांमध्येही पुरेसा पाणीसाठा निर्माण झालेला नाही. या पार्श्वभूमीवर प्रशासनाने पिण्याच्या पाण्याला सर्वोच्च प्राधान्य देण्याचा निर्णय घेतला आहे.
जायकवाडी धरण वगळता विभागातील इतर धरणांमधील उपलब्ध पाणी पिण्यासाठी राखीव ठेवण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. तसेच सध्याच्या परिस्थितीत रब्बी हंगामासाठी पाण्याचे नियोजन न करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. पाण्याचा अनधिकृत उपसा रोखण्यासाठी कठोर कारवाई करण्याचे निर्देशही प्रशासनाकडून देण्यात आले आहेत.
विभागीय आयुक्त जी. श्रीकांत यांनी या पाणी नियोजनाची माहिती दिली. उपलब्ध जलस्रोतांचा काटकसरीने वापर करणे आवश्यक असून, ज्या ठिकाणी पाणीसाठा आहे तो पिण्याच्या गरजेसाठी सुरक्षित ठेवण्यावर भर दिला जात असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
कमी साठा असलेल्या धरणांवर विशेष लक्ष
मराठवाड्यातील ज्या धरणांमध्ये सध्या पाणीसाठा अत्यल्प आहे, त्याठिकाणी प्रशासनाने विशेष खबरदारी घेण्यास सुरुवात केली आहे. मांजरा आणि माकणी यांसारख्या धरणांमधील उपलब्ध पाणी पूर्णपणे पिण्यासाठी राखून ठेवण्यात आले आहे.
धरणांमधून बेकायदा पाणी उपसा होऊ नये यासाठी गस्ती पथके कार्यरत करण्यात आली आहेत. अनधिकृतरीत्या पाणी उपसा करणारे विद्युत पंप आढळल्यास ते जप्त करून संबंधितांवर कारवाई करण्याची प्रक्रिया सुरू असल्याचे आयुक्तांनी सांगितले.
सप्टेंबरनंतर पुढील नियोजन
सध्या पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न प्राधान्याने हाताळला जात असला तरी पुढील काळातील परिस्थिती पाहून निर्णय घेतला जाणार आहे. सप्टेंबरनंतर कालवा सल्लागार समितीच्या बैठकीनंतर उपलब्ध पाणीसाठ्याचा आढावा घेऊन पुढील नियोजन करण्यात येणार असल्याचे प्रशासनाने स्पष्ट केले. त्यामुळे आगामी रब्बी हंगामासाठी पाणी उपलब्ध होणार की नाही, याबाबतचे चित्र पुढील काळातील पावसावर आणि धरणांमध्ये जमा होणाऱ्या पाण्यावर अवलंबून राहणार आहे.
मराठवाड्यात पावसाची मोठी तूट
भारतीय हवामान विभागाच्या १ जून ते ६ सप्टेंबरदरम्यानच्या पावसाच्या आकडेवारीत मराठवाड्यातील परिस्थिती स्पष्ट झाली आहे. या कालावधीत विभागात अपेक्षेच्या तुलनेत ३४ टक्के पाऊस कमी झाला आहे. जिल्हानिहाय पाहता हिंगोलीची परिस्थिती सर्वाधिक चिंताजनक आहे. जिल्ह्यात या कालावधीत सरासरी ६५६ मिमी पावसाची अपेक्षा असताना प्रत्यक्षात केवळ ३४० मिमी पाऊस नोंदवला गेला. त्यामुळे हिंगोलीत पावसाची तूट तब्बल ४८ टक्के आहे.
यानंतर जालना जिल्ह्यात ४३ टक्के, परभणीत ३९ टक्के, धाराशिवमध्ये ३७ टक्के, नांदेडमध्ये ३२ टक्के आणि लातूरमध्ये ३१ टक्के पावसाची कमतरता नोंदली गेली आहे. छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातही अपेक्षित पावसाच्या तुलनेत ४ टक्के तूट आहे.
खरिपानंतर रब्बीचीही चिंता
पावसाने दीर्घकाळ ओढ दिल्याने खरीप पिकांच्या उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. त्यातच धरणांमध्ये अपेक्षित पाणीसाठा न झाल्याने रब्बी हंगामासाठी पाणी मिळण्याचा प्रश्न निर्माण झाला आहे.
प्रशासनाने सध्या सिंचनापेक्षा पिण्याच्या पाण्याला प्राधान्य दिल्याने शेतकऱ्यांच्या रब्बी हंगामाच्या नियोजनावरही त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे. पुढील काही दिवसांत समाधानकारक पाऊस झाला नाही, तर मराठवाड्यातील पाणीटंचाईचे संकट आणखी तीव्र होण्याची शक्यता आहे.
आता पावसाने दिलासा दिला नाही, तर धरणांतील प्रत्येक थेंबाचा वापर कुठे आणि किती करायचा, याचे कठोर नियोजन प्रशासनाला करावे लागणार आहे.