Ad Advertisement Ad Advertisement

Marathwada Wildlife Sanctuaries – मराठवाड्यातील 4 वन्यजीव अभयारण्यांचे ढिसाळ व्यवस्थापन चव्हाट्यावर

भारतीय वन्यजीव संस्थानच्या अहवालातून प्रशासनाची दिरंगाई अन् उदासिन कारभार उघड

छत्रपती संभाजीनगर Marathwada Wildlife Sanctuaries : जैवविविधतेने समृद्ध अशी मराठवाड्यात ४ अभयारण्ये आहेत. जायकवाडी पक्षी, गौताळा, येडशी रामलिंग घाट आणि नायगाव मयुर वन्यजीव अभयारण्य अशी ती आहेत. या अभयारण्यांचे प्रशासनाकडून वरचेवर संवर्धन आणि ढिसाळ व्यवस्थापन होत असल्याचा गंभीर प्रकार चव्हाट्यावर आला आहे. भारतीय वन्यजीव संस्थानच्या व्यवस्थापन परिणामकता मूल्यांकन अहवाल (मॅनेजमेंट इफेक्टीव्हनेस इव्हॅल्यूशन-एमईई) नुकताच प्रसिद्ध झाला असून यातून या बाबी समोर आल्या आहेत. प्रशासन आणि मंत्रालय किमान यातून तरी बोध घेईल आणि परिणामकारक उपाययोजना राबविल्या जातील अशी अपेक्षा वन्यजीव अभ्यासकांतून व्यक्त होत आहे.

अहवालातील शिफारसी अशा जायकवाडी पक्षी वन्यजीव अभयारण्य (पैठण, अहिल्यानगर)

हक्क निश्चितीची प्रक्रिया प्रदीर्घ असल्याने, या संरक्षित क्षेत्रावर आसपासच्या समुदायांकडून संसाधनांच्या वापराचा मोठा दबाव कायम आहे. २,००० हून अधिक व्यक्ती बेकायदेशीरपणे मासेमारी करत असल्याचे दिसून येते. पर्यटकांना आवश्यक सुविधा अपुऱ्या आहेत. कर्मचारी आणि निधीची तीव्र कमतरता असल्याने व्यवस्थापनाची उद्दिष्टे पूर्ण करण्यात अडचणी येतात. योग्य ठिकाणांपैकी सुमारे १० टक्के भाग ‘संरक्षण क्षेत्र’ (प्रोटेक्टेड एरिया) म्हणून घोषित करावा. संरक्षण पायाभूत सुविधांमध्ये सुधारणा करणे. हिवाळ्यात बेटांच्या संरक्षणासाठी उपाययोजना राबवल्या पाहिजेत; प्रभावी व्यवस्थापनासाठी निधीची उपलब्धता वाढवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

गौताळा औट्रम घाट वन्यजीव अभयारण्य

काळवीटांचे अस्तित्व असलेल्या विरग गवताळ भागासाठी एक पद्धतशीर व्यवस्थापन योजना तयार करून तिची अंमलबजावणी करणे; तण काढण्यासाठी एक पद्धतशीर प्रकल्प सुरू करणे. संरक्षित क्षेत्राच्या सीमेवरील रस्ते प्राण्यांच्या येण्या-जाण्यासाठी सुरक्षित असल्याची खात्री करणे. आवश्यक तिथे फळझाडे लावणे. पर्यावरण-संवेदनशील क्षेत्रासाठी क्षेत्रीय योजना तयार करणे आणि शेजारील वनक्षेत्रांचा संरक्षित क्षेत्रात समावेश करण्याबाबत विचार करणे. वाढत्या पर्यटकांच्या संख्येनुसार त्यांच्यासाठीच्या सुविधांमध्ये सुधारणा करणे. तसेच, या संरक्षित क्षेत्रात स्थानिक खूर असलेल्या प्राण्यांना पुन्हा प्रस्थापित करण्याची योजना आखणे.

नायगाव मयुर वन्यजीव अभयारण्य, बीड

परिसरातील सहा गावे आणि दोन वाड्यांमधील पशुधनाद्वारे होणारा अति-चरण्याचा दबाव आणि लाकूडतोडीमुळे या क्षेत्रावर मोठा ताण निर्माण होतो. याशिवाय, अभयारण्याच्या हद्दीत खाजगी जमिनींचे अस्तित्व, जवळून जाणारे वर्दळीचे महामार्ग, जनावरांना खाण्यायोग्य नसलेले गवत व तणांची वाढ, उन्हाळ्यातील पाणीटंचाई, तसेच वनक्षेत्रपालांच्या निवासाची आणि माहिती केंद्राची अनुपलब्धता यांसारख्या आव्हानांचा या क्षेत्राला सामना करावा लागतो. नवीन व्यवस्थापन योजना तयार करणे, सीमास्तर आणि जनावरे आत येऊ नयेत यासाठी कुंपण बांधणे, परिणाम कमी करण्यासाठी पर्यटनाचे नियमन करणे. संरक्षित क्षेत्राचे योग्य विभागीय विभाजन करणे. माहिती केंद्राचा विकास करणे, नायगाव येथे प्रवेशद्वार उभारणे आणि कर्मचारी प्रशिक्षण व पर्यावरणीय देखरेख प्रयत्नांना चालना देणे आवश्यक.

येडशी रामलिंग घाट वन्यजीव अभयारण्य, धाराशिव

गुरे चराई, रामलिंग मंदिराकडे येणाऱ्या भाविकांची गर्दी आणि राज्य महामार्गावरून वाढलेली वाहनांची वर्द यांमुळे वन्यजीवांच्या अधिवासात व्यत्यय निर्माण होतो. इको-डेव्हलपमेंट (पर्यावरण-विकास) कार्यक्रम निष्क्रिय असणे, आक्रमक तणांचा प्रादुर्भाव आणि वणवे लागण्याच्या घटना, माहिती केंद्राचे अकार्यक्षम असणे आणि कर्मचारी वर्गाला वन्यजीव व्यवस्थापनाचे पुरेसे प्रशिक्षण नसणे ही काही प्रमुख आव्हाने आहेत. या समस्यांचे निराकरण करणे या संरक्षित क्षेत्राच्या भविष्यातील शाश्वततेसाठी अत्यंत आवश्यक आहे. योग्य क्षेत्रविभागणीसह नवीन व्यवस्थापन योजनेची तयारी करणे, कर्मचाऱ्यांसाठी योग्य उपकरणे आणि नियमित वन्यजीव प्रशिक्षण, अधिक कॅमेरा ट्रॅप बसवणे आणि प्रमुख प्रजातींचे पद्धतशीर निरीक्षण करणे, वन्यजीवांसाठी चारा आणि पाण्याची उपलब्धता सुधारणे गरजेचे.

Read About : Drought in Maharashtra 2026 – आणखी 13 तालुक्यांत दुष्काळ जाहीर होणार?

E-paper : Punyanagari E-Paper

Comments

Comments will appear here.

Comments are submitted for administrator moderation before appearing publicly.