AI Scam Using Social Media Photos : आपण सोशल मीडियावर सुट्टीचे फोटो टाकतो आणि त्यात ठिकाणाची माहिती लिहिली नाही, तरीही त्या फोटोमधून आपले ठिकाण शोधता येऊ शकते. मॅकॅफी लॅब्सच्या २०२६ मधील संशोधनात २१,२३६ प्रवासाच्या फोटोंची तपासणी करण्यात आली. दोन सार्वजनिकरित्या उपलब्ध कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रतिमा मॉडेलपैकी एका मॉडेलने शहर आणि देश ८७ टक्के फोटोंमध्ये अचूक ओळखला, तर दुसऱ्याने ९१ टक्के अचूकता दाखवली. या तपासणीत जीपीएस, छायाचित्रातील स्थान माहिती किंवा छायाचित्राचे नाव वापरले गेले नव्हते.
मग हे शक्य कसे होते? कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence) फोटोमधील लहान लहान संकेत पाहते. इमारतींची रचना, रस्त्यावरील खुणा, पाट्या, दुकानांची नावे, वाहने, झाडे, डोंगर, प्रकाश, खाद्यपदार्थ आणि आजूबाजूची संस्कृती यांची तुलना करून ती ठिकाणाचा अंदाज लावते. म्हणजे फोटोमध्ये थेट ठिकाणाचे नाव नसले, तरी फोटोमधील इतर माहिती त्या ठिकाणापर्यंत पोहोचण्यासाठी पुरेशी ठरू शकते.
आता याच क्षमतेचा वापर फसवणूक करणारे लोक करू शकतात. उदाहरणार्थ, एखाद्या व्यक्तीने प्रवासाचे फोटो सार्वजनिक खात्यावर टाकले. फसवणूक करणारा ते फोटो कृत्रिम बुद्धिमत्तेला देऊन व्यक्ती कुठे गेली होती हे शोधू शकतो. त्यानंतर तो त्या व्यक्तीची इतर सार्वजनिक माहिती शोधू शकतो. प्रवासाची तारीख, हॉटेल, रेस्टॉरंट, कामाचे ठिकाण, कुटुंबातील सदस्य, आवडी, खरेदी, मित्र आणि इतर माहिती एकत्र केली जाऊ शकते.
यानंतर साधा फसवणुकीचा संदेश अधिक विश्वासार्ह बनवता येतो. उदाहरणार्थ, नुकताच परदेश प्रवास केलेल्या व्यक्तीला तिच्या बँकेच्या नावाने, परदेशातील व्यवहाराबद्दल किंवा हॉटेलच्या आरक्षणाबद्दल संदेश पाठवला जाऊ शकतो. संदेशात खरी माहिती असल्यामुळे तो खरा वाटण्याची शक्यता वाढते. मॅकॅफीने अशा प्रकाराला सर्वसाधारण फसवणुकीऐवजी व्यक्तीनुसार तयार केलेली फसवणूक म्हणून स्पष्ट केले आहे.
धोका केवळ फोटोपुरता मर्यादित नाही. सोशल मीडियावरील पोस्ट, प्रवासाच्या योजना, हॉटेलचे नाव, विमानाची माहिती, वाढदिवस, कुटुंबाची माहिती, कामाचे ठिकाण, फोन नंबर आणि सार्वजनिक संदेश यांपैकी प्रत्येक गोष्ट फसवणूक करणाऱ्यांसाठी एक छोटा संकेत ठरू शकतो. म्हणूनच आता फोटो टाकताना केवळ त्यात जीपीएस माहिती आहे का एवढे पाहणे पुरेसे नाही. प्रवासाची माहिती प्रत्यक्ष प्रवासात असताना सार्वजनिक न करणे, सोशल मीडिया खाते शक्य असल्यास मर्यादित ठेवणे आणि अनोळखी संदेशांवर विश्वास न ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
संदेशात आपल्या खऱ्या आयुष्यातील माहिती असली तरी त्यावर विश्वास ठेवण्यापूर्वी संबंधित बँक, हॉटेल किंवा संस्थेशी त्यांच्या अधिकृत माध्यमातून संपर्क करणे आवश्यक आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता फसवणूक करणाऱ्यांना माणसाची माहिती अधिक वेगाने समजून घेण्याची क्षमता देत आहे, त्यामुळे आजच्या डिजिटल जगात आपली माहिती फक्त गुप्त ठेवणे पुरेसे नाही; आपण सार्वजनिकपणे काय दाखवतो याचाही विचार करणे तितकेच महत्त्वाचे झाले आहे.
वर्धन चौधरी
संपर्क : ७७१९९३७९८५