Atlantic Salmon Conservation : दुर्मिळ सॅल्मन माशांसाठी अमेरिकेत 60 वर्षे जुना बांध हटवला

नैसर्गिक अधिवास आणि प्रजननाचा मार्ग मोकळा करण्याचा प्रयत्न; पूर व्यवस्थापनाचे नवे आव्हान

वॉशिंग्टन : Atlantic Salmon Conservation अमेरिकेतील नार्रागुआस नदीतील दुर्मिळ अटलांटिक सॅल्मन माशांचे संरक्षण आणि नदीची नैसर्गिक परिसंस्था पुनरुज्जीवित करण्यासाठी सुमारे ६० वर्षे जुना बांध हटवण्याची कारवाई करण्यात आली आहे. या बांधामुळे सॅल्मन माशांच्या नैसर्गिक स्थलांतराला अडथळा निर्माण होत होता. त्यामुळे माशांना प्रजननासाठी नदीच्या वरच्या भागात पोहोचणे कठीण होत होते.

एकेकाळी नार्रागुआस नदीत अटलांटिक सॅल्मन मोठ्या प्रमाणावर आढळत होते. मात्र, मानवी हस्तक्षेप, नदीतील बदल आणि अधिवासातील अडथळ्यांमुळे या माशांची संख्या मोठ्या प्रमाणात घटली. नदीतील नैसर्गिक प्रवाह पूर्ववत करून सॅल्मनच्या अधिवासाला चालना देणे हा बांध हटवण्यामागील प्रमुख उद्देश आहे.

१९६१ मध्ये उभारण्यात आला होता बांध

मिळालेल्या माहितीनुसार, १९६१ मध्ये अमेरिकन लष्कराच्या अभियांत्रिकी विभागाने या परिसरात पूल आणि बांधाची रचना उभारली होती. त्या काळात हिवाळ्यातील बर्फवृष्टी आणि त्यानंतर उन्हाळ्यात बर्फ वितळल्यामुळे निर्माण होणाऱ्या पुराच्या धोक्याचे व्यवस्थापन करण्यासाठी या संरचनेचा उपयोग करण्यात येत होता.

मात्र, कालांतराने या बांधामुळे नदीतील माशांच्या नैसर्गिक स्थलांतरावर परिणाम होऊ लागला. पर्यावरणतज्ज्ञ आणि वैज्ञानिकांच्या अभ्यासानंतर नदीचा नैसर्गिक प्रवाह आणि माशांचा अधिवास सुधारण्यासाठी बांध हटवण्याचा निर्णय घेण्यात आला.

माशांसाठी तयार होणार ‘Fishway’

अटलांटिक सॅल्मनच्या स्थलांतरासाठी नदीवर विशेष ‘फिशवे’ (Fishway) तयार करण्यात येणार आहे. पायऱ्यांसारख्या रचनेमुळे माशांना पाण्याच्या प्रवाहाविरुद्ध सुरक्षितपणे पुढे जाता येईल. यामुळे त्यांच्या प्रजननासाठी आवश्यक असलेल्या नदीच्या वरच्या भागातील अधिवासापर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे.

पूर व्यवस्थापनाचे आव्हान

बांध हटवल्यानंतर परिसरातील पूर व्यवस्थापन हा महत्त्वाचा मुद्दा ठरणार आहे. हिवाळ्यात मोठ्या प्रमाणात बर्फवृष्टी आणि त्यानंतर होणारे बर्फ वितळणे यामुळे नदीची पाणीपातळी वाढण्याची शक्यता असते.

त्यामुळे सॅल्मन माशांचे संरक्षण आणि नदीची नैसर्गिक परिसंस्था पूर्ववत करण्यासोबतच स्थानिक शहरांना पुरापासून सुरक्षित ठेवण्यासाठी कोणत्या उपाययोजना करता येतील, याचा वैज्ञानिक अभ्यास केला जात आहे.

Read About : Desert Transformation : गाढवांनी केला नेगेव वाळवंटाचा कायापालट – 2026
E-Paper: Punyanagari E-Paper