Family Crime – जन्मदातेच मुलांच्या जीवावर का उठत आहेत? चुकतंय कोण, मुलं की पालक?

सातारा आणि अहिल्यानगरमधील घटनांनी कौटुंबिक नात्यांतील तणावाचा गंभीर प्रश्न ऐरणीवर; व्यसनाधीनता, संवादाचा अभाव आणि टोकाच्या प्रतिक्रियांवर आत्मपरीक्षण करण्याची गरज

मुंबई : Family Crime ज्या हातांनी लेकराला घास भरवला, बोट धरून चालायला शिकवलं, रडणाऱ्या बाळाला कुशीत घेऊन शांत केलं, त्याच हातांनी आपल्या मुलाचा जीव घ्यावा, ही कल्पनाही मन सुन्न करणारी आहे. मात्र, महाराष्ट्रात समोर आलेल्या दोन घटनांनी कौटुंबिक नात्यांमधील संघर्ष किती टोकाला जाऊ शकतो, याची जाणीव करून दिली आहे.

सातारा जिल्ह्यात १९ वर्षीय हर्षदा जाधव हिच्या मृत्यूप्रकरणी तिचे वडील आणि चुलते यांच्यावर गंभीर आरोप झाले आहेत. दुसरीकडे, अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गुणवडी परिसरात २५ वर्षीय प्रवीण लांडगे याच्या मृत्यूप्रकरणी त्याच्या आई-वडिलांवर कारवाई झाल्याचे वृत्त आहे. दोन्ही घटनांमागे कौटुंबिक वादांची पार्श्वभूमी असल्याचे वृत्तांत सांगतात.

या घटनांनी अनेक प्रश्न उपस्थित केले आहेत. कुटुंबातील वाद इतके विकोपाला का जात आहेत? व्यसनाधीनता, मानसिक ताण आणि संवादाचा अभाव यांमुळे नात्यांमध्ये दरी वाढते आहे का? आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे, मुलांचे वर्तन चुकीचे असले तरी त्यांना शिक्षा करण्याचा अधिकार पालकांना कायदा हातात घेऊन कोणी दिला?

साताऱ्यातील घटना : कौटुंबिक वादाचा भयंकर शेवट

पुण्यात राहणाऱ्या १९ वर्षीय हर्षदा जाधव हिचा मृतदेह सातारा जिल्ह्यातील शिरवळ परिसरात आढळल्याची घटना समोर आली होती. या प्रकरणाच्या तपासादरम्यान तिचे वडील आणि चुलते यांना पोलिसांनी अटक केल्याचे वृत्त आहे.

वृत्तांनुसार, हर्षदाच्या वागण्यावरून कुटुंबात वारंवार वाद होत होते. तिला बाहेर जेवायला नेण्याच्या बहाण्याने वाहनातून नेण्यात आले आणि त्यानंतर तिची हत्या केल्याचा आरोप तपासात समोर आला. मृतदेह रस्त्यालगत टाकण्यात आल्याचेही वृत्त आहे.

कुटुंबातील मतभेद कितीही गंभीर असले, तरी त्यावर हिंसक मार्गाने उत्तर देणे कोणत्याही परिस्थितीत समर्थनीय ठरत नाही. मुलांच्या वर्तनाबाबत तक्रारी असतील, तर संवाद, समुपदेशन आणि कायदेशीर मार्ग उपलब्ध आहेत. एखाद्या व्यक्तीच्या वागण्यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी तिचा जीव घेणे हा पर्याय असूच शकत नाही.

अहिल्यानगरमध्ये व्यसनाच्या वादातून तरुणाचा मृत्यू

अहिल्यानगर जिल्ह्यातील गुणवडी परिसरात २५ वर्षीय प्रवीण लांडगे याच्या मृत्यूची घटना समोर आली. वृत्तांनुसार, प्रवीणच्या दारूच्या व्यसनामुळे घरात वारंवार वाद होत होते. एका वादानंतर त्याच्या आई-वडिलांनी त्याला लाकडी दांडक्याने मारहाण केल्याचा आरोप आहे.

मारहाणीत गंभीर जखमी झाल्यानंतर त्याला वेळेवर उपचार मिळाले नाहीत आणि त्याचा मृत्यू झाला, अशी माहिती वृत्तांतून समोर आली. त्यानंतर पुरावा नष्ट करण्याच्या उद्देशाने मृतदेह शेतात नेऊन जाळल्याचाही आरोप आहे. या प्रकरणात आई-वडिलांवर कारवाई झाल्याचे वृत्त आहे.

दारूचे व्यसन केवळ संबंधित व्यक्तीच्या आरोग्यावर परिणाम करत नाही, तर त्याचे पडसाद संपूर्ण कुटुंबावर उमटू शकतात. आर्थिक नुकसान, वारंवार होणारे वाद, असुरक्षिततेची भावना आणि मानसिक ताण यांमुळे घरातील वातावरण तणावपूर्ण बनू शकते. मात्र, व्यसनामुळे त्रास होत असला तरी मारहाण करणे किंवा उपचार न देणे योग्य ठरत नाही. अशा परिस्थितीत वैद्यकीय मदत, समुपदेशन आणि आवश्यकतेनुसार पोलिसांची मदत घेणे महत्त्वाचे आहे.

चुकतंय कोण? मुलं की पालक?

या प्रश्नाचे उत्तर केवळ एका बाजूला दोष देऊन मिळणार नाही. प्रत्येक कुटुंबाची परिस्थिती वेगळी असते. काही घरांमध्ये मुलांच्या व्यसनामुळे, आक्रमक वर्तनामुळे किंवा वारंवार होणाऱ्या संघर्षांमुळे पालक हतबल होतात. तर काही घरांमध्ये पालकांचा अतिरेकी दबाव, नियंत्रण ठेवण्याची वृत्ती किंवा मुलांच्या वैयक्तिक स्वातंत्र्याबाबतचे मतभेद संघर्ष वाढवतात.

मात्र, एक गोष्ट स्पष्ट आहे : कौटुंबिक तणाव हे हिंसेचे समर्थन होऊ शकत नाही. परिस्थितीचे गांभीर्य समजून घेणे आणि हिंसक कृतीची जबाबदारी निश्चित करणे या दोन स्वतंत्र बाबी आहेत.

१. संवादाचा अभाव

एकाच घरात राहणाऱ्या व्यक्तींमध्ये मनमोकळा संवाद नसेल, तर गैरसमज वाढू शकतात. मुलांच्या अडचणी, पालकांच्या अपेक्षा, आर्थिक प्रश्न आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्य यांवर वेळेवर चर्चा न झाल्यास छोट्या वादांचे रूपांतर मोठ्या संघर्षात होऊ शकते.

मोबाईल आणि समाजमाध्यमांच्या वाढत्या वापरामुळेच संवाद कमी झाला, असा सरसकट निष्कर्ष काढता येणार नाही. मात्र, कुटुंबातील सदस्यांनी एकमेकांसाठी वेळ काढणे आणि समस्या ऐकून घेणे आवश्यक आहे.

२. अति स्वातंत्र्य विरुद्ध अति कडकपणा

मुलांना स्वातंत्र्य देणे महत्त्वाचे आहे; त्याचवेळी जबाबदारी आणि सुरक्षिततेच्या मर्यादाही स्पष्ट असाव्यात. काही पालक अतिनियंत्रण ठेवतात, तर काही वेळा आवश्यक देखरेख आणि मार्गदर्शनाचा अभाव असतो. या दोन्ही परिस्थितींमध्ये मतभेद निर्माण होऊ शकतात.

मुलांच्या चुका समजावून सांगणे, त्यांना निर्णयांचे परिणाम समजावणे आणि त्यांच्या भावना ऐकून घेणे गरजेचे आहे. मात्र, शिस्तीच्या नावाखाली अपमान, धमकी किंवा शारीरिक शिक्षा देणे योग्य नाही.

३. व्यसनाधीनता आणि पुनर्वसन

दारू किंवा इतर पदार्थांच्या व्यसनामुळे काही व्यक्तींच्या वर्तनावर, निर्णयक्षमतेवर आणि कौटुंबिक संबंधांवर परिणाम होऊ शकतो. अशा व्यक्तीला केवळ दोष देण्याऐवजी उपचार, समुपदेशन आणि पुनर्वसनाची मदत मिळवून देणे आवश्यक आहे.

त्याचवेळी व्यसनाधीन व्यक्तीच्या वर्तनामुळे कुटुंबातील इतर सदस्यांना धोका निर्माण होत असेल, तर त्यांच्या सुरक्षिततेकडेही दुर्लक्ष करता कामा नये. उपचार आणि सुरक्षितता या दोन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत.

४. मानसिक ताण आणि हतबलता

आर्थिक अडचणी, कौटुंबिक जबाबदाऱ्या आणि सततचे वाद यांमुळे ताण वाढू शकतो. रागाच्या भरात निर्णय घेण्याची प्रवृत्ती परिस्थिती आणखी गंभीर बनवू शकते.

अशा वेळी काही काळ परिस्थितीपासून दूर होणे, विश्वासू व्यक्तीशी बोलणे, समुपदेशकांची मदत घेणे किंवा हिंसेचा धोका असल्यास पोलिसांशी संपर्क साधणे आवश्यक आहे. मदत मागणे हे कमकुवतपणाचे लक्षण नसून परिस्थिती सुरक्षितपणे हाताळण्याचे पाऊल आहे.

कौटुंबिक हिंसाचार रोखण्यासाठी काय करावे?

मुलांशी संवाद वाढवा : त्यांच्या समस्या ऐकून घ्या. केवळ चुका दाखवण्याऐवजी त्यांच्या वर्तनामागील अडचणी समजून घेण्याचा प्रयत्न करा.

व्यसनाच्या समस्येकडे दुर्लक्ष करू नका : वारंवार होणारे वाद, आक्रमक वर्तन किंवा व्यसनामुळे बिघडणारे कौटुंबिक संबंध यांसाठी डॉक्टर, व्यसनमुक्ती सेवा किंवा समुपदेशकांची मदत घ्या.

हिंसक परिस्थितीत सुरक्षिततेला प्राधान्य द्या : परिस्थिती हाताबाहेर जात असल्यास एकट्याने सामना करण्याऐवजी विश्वासू व्यक्ती, स्थानिक मदतसेवा किंवा पोलिसांची मदत घ्या. तातडीचा धोका असल्यास भारतातील आपत्कालीन क्रमांक ११२ वर संपर्क साधता येतो.

पालकांच्या अडचणीही समजून घ्या : व्यसनाधीन व्यक्तीसोबत राहणाऱ्या कुटुंबीयांनाही मानसिक आधार, समुपदेशन आणि सुरक्षिततेची गरज असू शकते. त्यांना दोष देण्याऐवजी मदत मिळवून देणे आवश्यक आहे.

समाजाने मौनाऐवजी मदतीचा मार्ग स्वीकारावा : कौटुंबिक प्रश्नांबाबत सामाजिक प्रतिष्ठेच्या भीतीने मौन बाळगल्यास परिस्थिती गंभीर होऊ शकते. हिंसाचार लपवून ठेवण्याऐवजी योग्य वेळी मदत घेण्यास प्रोत्साहन देणे गरजेचे आहे.

नाती वाचवण्यासाठी संवाद, संयम आणि मदत आवश्यक

सातारा आणि अहिल्यानगरमधील घटनांनी कौटुंबिक नात्यांमधील संघर्षाची गंभीर बाजू समोर आणली आहे. मुलांचे वर्तन चुकीचे असू शकते, पालक हतबल होऊ शकतात आणि व्यसनामुळे घरातील परिस्थिती असह्य होऊ शकते. मात्र, कोणत्याही परिस्थितीत हिंसेला समर्थन देता येत नाही.

कुटुंबातील प्रश्न वेळेत ओळखणे, संवाद साधणे, व्यसनावर उपचार घेणे आणि गरज पडल्यास कायदेशीर मदत मागणे हे अधिक सुरक्षित मार्ग आहेत. पालक आणि मुलांनी एकमेकांच्या भावना समजून घेणे महत्त्वाचे आहे; त्याचबरोबर प्रत्येक व्यक्तीच्या सुरक्षिततेचा आणि कायद्याचा आदर करणेही तितकेच आवश्यक आहे.

नाती टिकवण्यासाठी केवळ संस्कार पुरेसे नाहीत; संवाद, संयम, उपचार आणि योग्य वेळी मदत घेण्याची तयारीही आवश्यक आहे.

Read About: NIA Action : श्रीनगरमध्ये पाकिस्तानी दहशतवाद्यांना आश्रय दिल्याचा आरोप; तस्कराची निवासी मालमत्ता जप्त

E-Paper: Punyanagari E-Paper