Maharashtra Missing Women – महाराष्ट्रातून हजारो महिला-मुली बेपत्ता; नेमकं पुढे काय होतं?

घरगुती वाद, प्रेमसंबंध आणि नोकरीचे आमिष ही काही कारणे; काही प्रकरणांत अपहरण व मानवी तस्करीचाही तपास

पुणे : Maharashtra Missing Women : महाराष्ट्रात दरवर्षी मोठ्या संख्येने महिला, मुली आणि मुले बेपत्ता होत असल्याची आकडेवारी समोर येते. एखादी व्यक्ती अचानक घरातून निघून गेल्यानंतर तिच्या कुटुंबावर मानसिक आणि आर्थिक संकट कोसळते. पोलिसांत तक्रार, रुग्णालये आणि नातेवाईकांकडे चौकशी, सोशल मीडियावर शोध आणि दिवसेंदिवस वाढणारी चिंता, असा या कुटुंबांचा प्रवास सुरू होतो.

मात्र प्रत्येक बेपत्ता व्यक्तीमागे एकच कारण असते, असे म्हणता येत नाही. काही प्रकरणांमध्ये कौटुंबिक वाद, प्रेमसंबंध, मानसिक तणाव किंवा घरातील परिस्थितीमुळे व्यक्ती स्वतःहून घर सोडते. काही प्रकरणांत अपहरण, फसवणूक, जबरदस्ती किंवा मानवी तस्करीची शक्यताही तपासली जाते. त्यामुळे ‘बेपत्ता’ आणि ‘मानवी तस्करीची शिकार’ हे समानार्थी नाहीत, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

बेपत्ता महिलांचा प्रश्न किती गंभीर?

राज्यातील महिला आणि अल्पवयीन मुली बेपत्ता होण्याच्या आकडेवारीवरून या समस्येचे गांभीर्य दिसून येते. मात्र वेगवेगळ्या कालावधीतील आकडे, प्रौढ महिला आणि अल्पवयीन मुलींची स्वतंत्र संख्या तसेच त्यातील शोध लागलेल्या व्यक्तींची संख्या यांची अधिकृत स्रोतांशी पडताळणी करूनच अंतिम आकडे प्रसिद्ध करणे आवश्यक आहे.

‘दररोज १०० पेक्षा अधिक महिला-मुली बेपत्ता होतात’ असा दावा केवळ दोन वर्षांच्या एकत्रित आकड्याची सरासरी काढून मांडताना संदर्भ स्पष्ट करणे गरजेचे आहे. कारण बेपत्ता व्यक्तींची नोंद, त्याच व्यक्तीचा पुन्हा शोध लागणे आणि मागील प्रकरणांचा निपटारा यांची गणना वेगवेगळी असू शकते.

पूजा गौडची कहाणी सांगते वेगळे वास्तव

महाराष्ट्रातील बेपत्ता मुलांच्या प्रकरणांमध्ये मुंबईतील पूजा गौड प्रकरण विशेष ठरले. २२ जानेवारी २०१३ रोजी सात वर्षांची पूजा शाळेत जात असताना बेपत्ता झाली. तब्बल ९ वर्षे ७ महिन्यांनंतर, २०२२ मध्ये ती आपल्या कुटुंबीयांना पुन्हा भेटली. ती आपल्या घरापासून अवघ्या काही अंतरावर राहत असल्याचे तपासात समोर आले.

तिच्या अपहरणप्रकरणी एका दाम्पत्याविरुद्ध पोलिसांनी कारवाई केली होती. उपलब्ध वृत्तांनुसार, पूजा घरकामासाठी वापरली जात होती आणि तिच्यावर अत्याचार झाल्याचेही तपासात समोर आले. एका जागरूक महिलेच्या मदतीने तिची ओळख पटवण्यात आली आणि कुटुंबाशी तिची पुन्हा भेट झाली.

या प्रकरणातून एक महत्त्वाचा धडा मिळतो—बेपत्ता झालेली व्यक्ती वर्षानुवर्षे जवळच असू शकते आणि तिचा शोध लागण्यासाठी पोलिसांसोबतच नागरिकांची सतर्कताही महत्त्वाची ठरू शकते.

बेपत्ता व्यक्तींचे पुढे काय होते?

या प्रश्नाचे एकच उत्तर नाही. पोलिसांच्या तपासात प्रत्येक प्रकरणाची पार्श्वभूमी वेगळी असते.

काही प्रकरणांमध्ये—

• कौटुंबिक वाद किंवा मानसिक तणावामुळे व्यक्ती घर सोडते.
• प्रेमसंबंध किंवा विवाहाच्या निर्णयामुळे तरुण-तरुणी घरापासून दूर जातात.
• रोजगाराच्या शोधात व्यक्ती दुसऱ्या शहरात किंवा राज्यात जाते.
• काही प्रकरणांत फसवणूक, अपहरण किंवा जबरदस्तीची शक्यता तपासली जाते.
• अल्पवयीन मुलांच्या प्रकरणांमध्ये अपहरण आणि इतर गंभीर शक्यतांचा तपास केला जातो.
• काही प्रकरणांत मानवी तस्करीचा संशय असल्यास त्यादृष्टीनेही तपास केला जातो.

म्हणूनच प्रत्येक बेपत्ता प्रकरणाला मानवी तस्करीचे स्वरूप देणे चुकीचे ठरू शकते; मात्र तस्करीची शक्यता दुर्लक्षितही करता येत नाही.

मानवी तस्करीचा धोका कुठे असतो?

आर्थिक अडचणी, रोजगाराचे आमिष, बनावट नोकरीची ऑफर, सोशल मीडियावर झालेली ओळख किंवा लग्नाचे आमिष यांचा गैरफायदा घेऊन काही व्यक्तींना फसवले जाऊ शकते. महिलांना किंवा मुलींना लैंगिक शोषणासाठी, तर मुलांना बालमजुरी किंवा भीक मागण्यासाठी वापरण्याचा धोका काही प्रकरणांत असतो.

मात्र एखादी व्यक्ती बेपत्ता झाली म्हणजे तिची तस्करी झाली, असा निष्कर्ष तपासाशिवाय काढता येत नाही. बेपत्ता व्यक्ती सापडेपर्यंत विविध शक्यता तपासणे हे पोलिसांसमोरील महत्त्वाचे काम असते.

पोलिसांकडून शोध कसा घेतला जातो?

बेपत्ता व्यक्तीचा शोध घेताना पोलिसांकडून स्थानिक पातळीवरील तपासासोबतच तांत्रिक साधनांचा वापर केला जाऊ शकतो. सीसीटीव्ही फुटेज, मोबाईल आणि डिजिटल माहिती, रेल्वे व बसस्थानकांवरील तपास, रुग्णालये, आश्रयगृहे आणि इतर संबंधित ठिकाणी चौकशी अशा विविध माध्यमांतून शोध घेतला जातो.

अल्पवयीन मुलांच्या शोधासाठी **‘ऑपरेशन मुस्कान’**सारख्या विशेष मोहिमाही राबवल्या जातात. मात्र अशा मोहिमांबाबत विशिष्ट यशाचे प्रमाण सांगताना संबंधित कालावधी आणि अधिकृत आकडेवारीचा संदर्भ देणे आवश्यक आहे.

कुटुंबीयांनी काय काळजी घ्यावी?

१. २४ तासांची वाट पाहू नका : व्यक्ती बेपत्ता झाल्याचे लक्षात येताच पोलिसांशी संपर्क साधा. विशेषतः अल्पवयीन मुलांच्या बाबतीत विलंब टाळणे महत्त्वाचे आहे.

२. अलीकडील छायाचित्र आणि माहिती द्या : कपडे, मोबाईल क्रमांक, मित्र-मैत्रिणी, सोशल मीडिया खाते, शेवटचे ठिकाण आणि प्रवासाची माहिती पोलिसांना द्या.

३. सोशल मीडियावरील ओळखींबाबत सतर्कता ठेवा : अनोळखी व्यक्तींकडून मिळणाऱ्या नोकरी, पैसे, लग्न किंवा राहण्याच्या आमिषांबाबत मुलांशी संवाद साधा.

४. मुलांशी संवाद वाढवा : भीती किंवा दबावाऐवजी विश्वासाचे वातावरण निर्माण केल्यास अनेक समस्या वेळेत समोर येऊ शकतात.

५. अफवांपासून सावध राहा : ‘मुले पळवणारी टोळी’ किंवा अन्य प्रकारच्या अपुष्ट संदेशांवर विश्वास ठेवू नका. कोणतीही माहिती पुढे पाठवण्यापूर्वी तिची सत्यता तपासा.

हेल्पलाइन लक्षात ठेवा

अल्पवयीन मूल बेपत्ता झाल्यास चाइल्ड हेल्पलाइन १०९८ आणि तातडीच्या परिस्थितीत ११२ या क्रमांकांचा वापर करता येतो.

बेपत्ता व्यक्तीचा प्रश्न हा केवळ पोलिसांचा किंवा प्रशासनाचा विषय नाही. कुटुंबातील संवाद, नागरिकांची सतर्कता, तातडीने तक्रार आणि जबाबदार सोशल मीडिया वापर यामुळे शोधमोहीम अधिक प्रभावी होऊ शकते.

बेपत्ता झालेली व्यक्ती ‘गायब’ झाली म्हणून तिचा शोध थांबत नाही; प्रत्येक प्रकरणामागे एक कुटुंब असते आणि त्या कुटुंबासाठी तिचा शोध लागणे हीच सर्वात मोठी आशा असते.

Read About : Maharashtra Drought 2026 – चारा छावणी की शेतकऱ्यांच्या खात्यावर थेट पैसा?
E-Paper: Punyanagari E-Paper