AI Data Security : आजचे जग हे माहिती आणि डेटाभोवती फिरणारे जग आहे. आपण मोबाईलवर केलेला प्रत्येक शोध, सोशल मीडियावरील पोस्ट, ऑनलाईन खरेदी, डिजिटल पेमेंट, ई-मेल, लोकेशन तसेच आरोग्याशी संबंधित माहिती ही कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात डेटा म्हणून साठवली जाते. कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) मुळे या डेटाचा वापर अधिक वेगाने आणि प्रभावीपणे होऊ लागला आहे. मात्र, एआय जितका सक्षम होत आहे, तितकाच डेटा सुरक्षा आणि गोपनीयतेचा प्रश्न गंभीर होत आहे.
एआय प्रणालींना शिकण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात डेटाची आवश्यकता असते. ग्राहकांच्या आवडी-निवडी, व्यवसायातील व्यवहार, कर्मचाऱ्यांची माहिती, आर्थिक नोंदी, छायाचित्रे, व्हिडीओ, आवाज आणि इतर डिजिटल माहितीचा वापर एआय प्रणालींकडून केला जाऊ शकतो, त्यामुळे डेटा हा आता केवळ माहितीचा संच राहिलेला नसून व्यवसाय आणि तंत्रज्ञानातील एक महत्त्वाची संपत्ती बनला आहे.
एआय (AI) आणि डेटा : नाते किती महत्त्वाचे?
एआय मॉडेलला जितका चांगला आणि मोठ्या प्रमाणात डेटा मिळतो, तितक्या अचूक पद्धतीने ते नमुने ओळखू शकते आणि अंदाज व्यक्त करू शकते. उदाहरणार्थ, ई-कॉमर्समध्ये ग्राहकांच्या खरेदीच्या सवयींच्या आधारे त्यांना उत्पादनांच्या शिफारसी दिल्या जातात. बँकिंग क्षेत्रात व्यवहारांचे विश्लेषण करून संशयास्पद व्यवहार ओळखले जाऊ शकतात. आरोग्य क्षेत्रात रुग्णांच्या अहवालांचे विश्लेषण करून संभाव्य आजारांची लक्षणे शोधण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, या सर्व प्रक्रियेत संवेदनशील माहिती एआय प्रणालीपर्यंत पोहोचत असल्याने ती माहिती कोणाकडे जाते, कशी साठवली जाते, कोण वापरते आणि किती काळ वापरली जाते याबाबत स्पष्टता असणे आवश्यक आहे.
एआय युगातील डेटा सुरक्षेची प्रमुख आव्हाने
एआयच्या वाढत्या वापरामुळे डेटा सुरक्षेसमोर अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. त्यातील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे डेटा चोरी आणि सायबर हल्ले. हॅकर्स एखाद्या संस्थेच्या डेटाबेसमध्ये प्रवेश मिळवून ग्राहकांची वैयक्तिक किंवा आर्थिक माहिती चोरू शकतात.
दुसरे महत्त्वाचे आव्हान म्हणजे गोपनीय माहितीचा चुकीचा वापर. कर्मचारी किंवा वापरकर्ते कामाच्या सोयीसाठी संवेदनशील कंपनी डेटा एआय साधनांमध्ये टाकू शकतात. उदाहरणार्थ, एखाद्या कंपनीचा गोपनीय करार, ग्राहकांची माहिती किंवा आर्थिक कागदपत्रे सार्वजनिक एआय टूलमध्ये अपलोड केली गेल्यास त्या माहितीच्या सुरक्षिततेबाबत प्रश्न निर्माण होऊ शकतो. तिसरे आव्हान म्हणजे डीपफेक आणि बनावट माहिती. एआयच्या मदतीने एखाद्या व्यक्तीचा आवाज, चेहरा किंवा व्हिडीओ हुबेहूब तयार करता येऊ शकतो. याचा वापर फसवणूक, आर्थिक गैरव्यवहार, बदनामी किंवा चुकीची माहिती पसरवण्यासाठी केला जाऊ शकतो.
डेटा सुरक्षेसाठी एआयच ठरू शकते प्रभावी
एआयमुळे डेटा सुरक्षेला धोके वाढले असले तरी त्याच एआयचा वापर सुरक्षा मजबूत करण्यासाठीही केला जाऊ शकतो. एआय प्रणाली डिजिटल व्यवहारांचे विश्लेषण करून असामान्य हालचाली ओळखू शकतात, त्यामुळे संशयास्पद लॉगिन, असामान्य आर्थिक व्यवहार किंवा सायबर हल्ल्याचे संकेत लवकर मिळू शकतात.
एआय आधारित डेटा सुरक्षेचे फायदे
धोके लवकर ओळखणे : संशयास्पद व्यवहार आणि सायबर हल्ल्यांचे नमुने वेगाने शोधता येतात.
मोठ्या डेटाचे विश्लेषण : लाखो व्यवहार आणि नोंदींचे मानवी हस्तक्षेपाशिवाय विश्लेषण करणे शक्य होते.
२४ तास सुरक्षा : एआय प्रणाली सतत कार्यरत राहू शकतात.
फसवणूक प्रतिबंध : बँकिंग, ई-कॉमर्स आणि डिजिटल पेमेंटमध्ये फसवणुकीचे संकेत शोधण्यास मदत होते. एआय हा रामबाण उपाय नाही. चुकीचा किंवा अपूर्ण डेटा दिल्यास एआयकडून चुकीचे निष्कर्ष मिळू शकतात.
सामान्य नागरिकांनी काय काळजी घ्यावी?
डेटा सुरक्षा ही केवळ मोठ्या कंपन्यांची जबाबदारी नाही. प्रत्येक डिजिटल वापरकर्त्याने काही मूलभूत नियम पाळणे गरजेचे आहे. संवेदनशील वैयक्तिक माहिती कोणत्याही एआय टूलमध्ये विचार न करता अपलोड करू नये. मजबूत आणि वेगवेगळे पासवर्ड वापरावेत. शक्य असेल तेथे दोन-स्तरीय प्रमाणीकरण म्हणजेच Two-Factor Authentication सुरू ठेवावे. तसेच अनोळखी लिंक, ई-मेल किंवा संदेशांवर क्लिक करण्यापूर्वी त्यांची सत्यता तपासणेही आवश्यक आहे.
संस्थांची जबाबदारी मोठी
व्यवसाय आणि संस्थांनी एआय वापरण्यासाठी स्पष्ट Data Security Policy तयार करणे आवश्यक आहे. कोणता डेटा एआय प्रणालीमध्ये वापरता येईल आणि कोणता वापरता येणार नाही, याबाबत कर्मचाऱ्यांना प्रशिक्षण देणे गरजेचे आहे. डेटा एन्क्रप्शिन, नियमित सुरक्षा तपासणी, प्रवेश नियंत्रण, बॅकअप व्यवस्था आणि कर्मचाऱ्यांसाठी सायबर सुरक्षा प्रशिक्षण यावर भर दिला पाहिजे.
भविष्यात एआय आणखी प्रगत होईल, त्यामुळे डेटा सुरक्षेचा प्रश्नही अधिक गुंतागुंतीचा होण्याची शक्यता आहे, म्हणूनच ”एआय वापरायचा की नाही?” हा प्रश्न आता महत्त्वाचा राहिलेला नाही; तर ”एआयचा वापर सुरक्षित, जबाबदार आणि पारदर्शक पद्धतीने कसा करायचा?” हा खरा प्रश्न आहे. तंत्रज्ञान जितके स्मार्ट होत जाईल, तितकीच डेटा सुरक्षेबाबतची आपली जागरूकता आणि जबाबदारीही स्मार्ट होणे आवश्यक आहे. कारण एआयच्या युगात डेटा हीच शक्ती आहे आणि त्या शक्तीचे संरक्षण हीच काळाची गरज आहे.
डॉ. अमेय पांगारकर
संपर्क : ९६०४०७३२३२
Read About : Michel Peiry : सीरियल किलर – मिशेल पेरी
E-Paper: Punyanagari E-Paper
Comments
Comments will appear here.
Comments are submitted for administrator moderation before appearing publicly.