Hoatzin Bird : जगातला सर्वात दुर्गंधीयुक्त पक्षी

Hoatzin Bird : नरियो द जेनेरो : जगात अनेक सुुंदर पक्षी आहेत. तसेच त्यांच्यात प्रदेशानुसार विविध क्षमता, वैशिष्ट्ये असतात. असाच एक पक्षी आहे जो सर्वात दुर्गंधीयुक्त पक्षी मानला जातो. याचे कारण म्हणजे याला शेणासारखा वास येतो. या पक्षाचे नाव होआट्झिन (Hoatzin) आहे. जो दिसायला तितर पक्षासारखा दिसतो. हा जगातील एकमेव पक्षी आहे. जो आपले अन्न आंबवतो. त्याच्या या विचित्र पचनसंस्थेमुळेच या पक्षाला जगातला सर्वात दुर्गंधीयुक्त पक्षी मानले जाते.

होआट्झिन (Hoatzin) हा खूपच विचित्र पक्षी आहे. तो ॲमेझॉनच्या (Amazon) दलदलीच्या भागात आढळतो. याची पिल्ले पंखांना नखं घेऊन जन्माला येतात. हा सुमारे ६४ दशलक्ष वर्षांपूर्वी अस्तित्वात असलेल्या एका प्राचीन पक्षी वंशाचा शेवटचा जिवंत सदस्य आहे. या पक्षाचे अन्न फक्त वनस्पती आहेत. हा विचित्र जीव त्याच्या शेणासारख्या तीव्र दुर्गंधीसाठी ओळखला जातो. म्हणूनच त्याला स्टिंकबर्ड असे टोपणनाव मिळाले आहे.

होआट्झिन (Hoatzin) हा एकमेव ज्ञात पक्षी प्रजाती आहे, ज्याच्या शरीरात बैलांसारखी फोरगट फर्मेंटेशन प्रणाली असते. यामुळे वारंवार ढेकरांसोबत मोठ्या प्रमाणात मिथेन वायू बाहेर पडतो. याच ढेकर आणि विष्ठेमुळे या पक्षाला इतका वाईट वास येतो. बहुतांश पक्षांमध्ये घशाजवळ एक अन्न साठवण्याची पिशवी असते. ज्याला क्रॉप म्हणतात. याचा उपयोग पक्षी आपल्या पिल्लांना भरवण्यासाठी थोड्या प्रमाणात अन्न उलटी करण्यासाठी करतो, पण होआट्झिनमध्ये (Hoatzin) ही क्रॉप खूप मोठी असते आणि ती खाल्लेल्या पानांसाठी फर्मेंटेशन चेंबर म्हणून काम करते.

या चेंबरमध्ये खास बॅक्टेरिया असतात, जे खाल्लेली पाने पूर्णपणे पचायला सुमारे ४५ तास लागतात. या असामान्य लांब पचन प्रक्रियेदरम्यान, पक्षी ढेकरांमधून वायू बाहेर टाकतो, ज्यामुळे त्याला शेणासारखा विशिष्ट वास येतो. होआट्झिनच्या (Hoatzin) घशातील क्रॉप इतकी मोठी असते की, त्यामुळे पक्षाच्या उडण्याच्या स्नायूंसाठी पुरेशी जागा शिल्लक राहत नाही. यामुळे प्रौढ पक्षी फक्त कमी काळासाठी उडू शकतात. सहसा ते एका झाडावरून दुसऱ्या झाडावर जाण्यासाठीच उडतात. ते एका फांदीवरून दुसऱ्या फांदीवर उड्या मारतात, म्हणूनच त्यांच्या पंखांना नखं असतात, जी फांदीला पकडण्यास मदत करतात.

त्यांच्या शेणासारख्या वासामुळे शिकार करणारे प्राणी दूर राहतात. मात्र, काही शिकारी, जसे की ग्रेट ब्लॅक हॉक आणि टायरा (मुंगसासारखा प्राणी), अन्नासाठी या वासाकडे दुर्लक्ष करतात. विशेष म्हणजे २०२४ मध्ये, शास्त्रज्ञांनी ३६० हून अधिक पक्षांच्या प्रजातींचे जीनोमचे विश्लेषण करून मुख्य पक्षी गटांचे कौटुंबिक वृक्ष तयार केले, परंतु होआट्झिन, (Hoatzin) किनारी पक्षी आणि क्रेन कोणत्याही इतर गटात बसले नाहीत, हे या पक्षाचे वेगळेपण दर्शवते.

Read About : Survivorship Bias: जिंकलेले विरूद्ध हरलेले
E-Paper: Punyanagari E-Paper