Madhu Kambikar death – घुंगरांचा नाद थांबला, लावणीचा ठसका हरपला, महाराष्ट्राची लावणी झाली पोरकी!

मधू कांबीकर यांच्या निधनाने एका पर्वाचा अंत, मुख्यमंत्री फडणवीसांसह कलाविश्वातून श्रद्धांजली

पुणे : Madhu Kambikar death – तमाशाच्या फडापासून रुपेरी पडद्यापर्यंत आपल्या कलेचा ठसा उमटवणाऱ्या, ‘एक होता विदूषक’, ‘शापित’ आणि ‘झपाटलेला’ यांसारख्या चित्रपटांतून अविस्मरणीय भूमिका साकारणाऱ्या ज्येष्ठ अभिनेत्री आणि लावणी कलाकार मधू कांबीकर यांचे वयाच्या ७३ व्या वर्षी पुण्यात निधन झाले. दीर्घ आजाराने त्यांची प्राणज्योत मालवली. काही वर्षांपूर्वी पक्षाघाताचा झटका आल्यानंतर त्यांना विविध आरोग्यविषयक समस्यांचा सामना करावा लागत होता. त्यांच्या निधनाने मराठी चित्रपटसृष्टी, रंगभूमी आणि लोककला क्षेत्रावर शोककळा पसरली आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनीही त्यांच्या निधनाबद्दल तीव्र दु:ख व्यक्त करत श्रद्धांजली अर्पण केली. चार दशकांहून अधिक काळ आपल्या अभिनयाने, लावणीच्या ठसक्याने आणि लोककलेवरील निष्ठेने रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणाऱ्या मधू ताईंच्या पायांतील घुंगरांचा नाद आज थांबला असला, तरी त्यांच्या कलेचा ठसा महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक विश्वात कायम घुमत राहणार आहे.

तमाशाच्या फडापासून रुपेरी पडद्यापर्यंतचा प्रवास

मधू कांबीकर यांचा जन्म २८ जुलै १९५३ रोजी बीड जिल्ह्यातील मालेगाव खुर्द येथे झाला. ग्रामीण वातावरणात वाढलेल्या मधू ताईंचे लोककलेशी जवळचे नाते होते. त्यांनी आपल्या कलाप्रवासाची सुरुवात फिरत्या तमाशा पथकातून केली. तमाशाच्या फडावर सादरीकरण करताना त्यांनी अभिनय, नृत्य, हावभाव आणि प्रेक्षकांशी संवाद साधण्याची कला आत्मसात केली. तमाशा ही केवळ मनोरंजनाची कला नाही, त्यातून ग्रामीण समाजाचे जीवन, लोकांच्या भावना आणि महाराष्ट्राची सांस्कृतिक परंपरा व्यक्त होते. या कलेचा प्रत्यक्ष अनुभव घेतल्यामुळे मधू कांबीकर यांच्या अभिनयात सहजता आणि जिवंतपणा दिसून येत असे.

पुढे त्यांनी चित्रपटसृष्टीत प्रवेश केला आणि आपल्या अभिनयाच्या जोरावर स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. चित्रपटांसोबतच लोकनाट्य, व्यावसायिक रंगभूमी आणि दूरचित्रवाणी मालिकांमध्येही त्यांनी काम केले. चार दशकांहून अधिक काळ विविध माध्यमांतून त्यांनी प्रेक्षकांचे मनोरंजन केले.

‘एक होता विदूषक’, ‘शापित’ आणि ‘झपाटलेला’मध्ये दमदार भूमिका

मधू कांबीकर यांनी अनेक मराठी चित्रपटांत लक्षवेधी भूमिका साकारल्या. ‘शापित’, ‘हेच माझं माहेर’, ‘रघुमैना’, ‘एक होता विदूषक’, ‘झपाटलेला’, ‘देबू’ आणि ‘येऊ का घरात’ या चित्रपटांतील त्यांच्या कामाची विशेष दखल घेतली गेली. विशेषत: ‘एक होता विदूषक’मधील त्यांची भूमिका आणि लावणीचे सादरीकरण अनेक रसिकांच्या स्मरणात आहे. या चित्रपटातून लोककलावंतांचे जीवन, त्यांची कला आणि त्यांच्याशी जोडलेल्या भावविश्वाचे दर्शन घडले. मधू कांबीकर यांनी आपल्या अभिनयातून या कलापरंपरेचे वेगळेपण जपले.

त्यांच्या कारकिर्दीचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी स्वत:ला केवळ एका प्रकारच्या भूमिकेपुरते मर्यादित ठेवले नाही. चित्रपट, रंगभूमी आणि दूरचित्रवाणी या विविध माध्यमांत काम करत त्यांनी आपल्या अभिनयाची व्याप्ती वाढवली. लोककलेचा अनुभव आणि अभिनयातील सहजता यांमुळे त्यांची स्वतंत्र ओळख निर्माण झाली.

लावणीच्या तालावर जिंकली रसिकांची मने

मधू कांबीकर यांचे नाव घेताच त्यांच्या लावणी सादरीकरणाची आठवण आवर्जून होते. महाराष्ट्राच्या पारंपरिक लावणीत नृत्य, संगीत, अभिनय, ताल आणि भावभावनांचा संगम असतो. या सर्व घटकांचा प्रभावी वापर करण्याची क्षमता मधू ताईंकडे होती. त्यांनी कथ्थक नृत्याचाही अभ्यास केला होता. नृत्यकौशल्य, चेहऱ्यावरील हावभाव आणि अभिनय यांची सांगड घालत त्यांनी लावणी प्रभावीपणे सादर केली. त्यांच्या सादरीकरणातील ऊर्जा आणि लोककलेशी असलेली नाळ प्रेक्षकांना भावत असे. लोककला जिवंत ठेवण्यासाठी केवळ तिचे सादरीकरण पुरेसे नसते, तिची परंपरा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवणेही महत्त्वाचे असते. ग्रामीण जीवनाशी संबंधित लोककलेला चित्रपट आणि व्यावसायिक रंगभूमीवर स्थान मिळवून देण्यात मधू कांबीकर यांचे योगदान महत्त्वाचे ठरले.

अभिनयासाठी मिळाले अनेक पुरस्कार

मधू कांबीकर यांच्या अभिनयाची दखल विविध पुरस्कारांच्या माध्यमातून घेण्यात आली. ‘शापित’ या चित्रपटातील कामासाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा फिल्मफेअर पुरस्कार (मराठी) मिळाल्याचा उल्लेख वृत्तांत करण्यात आला आहे. ‘शापित’ आणि ‘हेच माझं माहेर’ या चित्रपटांसाठी त्यांना महाराष्ट्र राज्य पुरस्कारांनी गौरविण्यात आले होते. ‘रावसाहेब’ या चित्रपटासाठी सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा महाराष्ट्र राज्य पुरस्कारही त्यांना मिळाला होता. याशिवाय हंसा वाडकर विशेष पुरस्कार आणि २००७ मधील लावणी कलावंत पुरस्काराने त्यांचा सन्मान करण्यात आला होता.

या पुरस्कारांतून त्यांच्या अभिनयाची आणि लोककलेतील योगदानाची दखल घेतली गेली. मात्र, कलाकारासाठी सर्वांत मोठा पुरस्कार म्हणजे प्रेक्षकांच्या मनात निर्माण झालेले स्थान. मधू कांबीकर यांनी साकारलेल्या भूमिका आणि लावणीच्या सादरीकरणातून मिळवलेले प्रेम ही त्यांच्या कलाप्रवासाची महत्त्वाची कमाई ठरली.

‘माझी मैत्रीण, माझी लावणी हरपली’ मेघा घाडगे भावुक

मधू कांबीकर यांच्या निधनानंतर लावणी कलाकार मेघा घाडगे यांनी भावनिक शब्दांत श्रद्धांजली अर्पण केली. मधू ताईंच्या निधनामुळे आपली मैत्रीण आणि लावणी क्षेत्रातील एक महत्त्वाची व्यक्ती गमावल्याची भावना त्यांनी व्यक्त केली.

मधू कांबीकर यांच्या लावणीतील जोशपूर्ण सादरीकरणाची, घुंगरांच्या नादाची आणि रुपेरी पडद्यावरील प्रभावी उपस्थितीची आठवण मेघा घाडगे यांनी करून दिली. ‘एक होता विदूषक’मधील त्यांची भूमिका आणि लावणीचे सादरीकरण विसरणे शक्य नसल्याचे त्यांनी म्हटले.

मधू ताईंनी अनेक वर्षे आजाराशी झुंज दिली, तरी कलेशी असलेले नाते कायम जपले, असेही मेघा घाडगे यांनी नमूद केले. त्यांच्यासोबत ‘डोंबारी’मध्ये काम करण्याची आणि त्यांना भेटण्याची संधी मिळाल्याबद्दल त्यांनी कृतज्ञता व्यक्त केली. मधू ताई आज आपल्यात नसल्या, तरी त्यांची कला कायम जिवंत राहील, अशा भावना त्यांनी व्यक्त केल्या.

देवेंद्र फडणवीस यांच्याकडून भावपूर्ण श्रद्धांजली

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी मधू कांबीकर यांच्या निधनाबद्दल तीव्र दु:ख व्यक्त केले. त्यांच्या निधनाची बातमी अत्यंत वेदनादायी असल्याचे त्यांनी समाजमाध्यमांवरील संदेशात म्हटले. चित्रपट, लोकनाट्य, व्यावसायिक रंगभूमी आणि दूरचित्रवाणी अशा विविध क्षेत्रांत मधू कांबीकर यांनी महत्त्वाच्या भूमिका साकारल्या. ‘हेच माझं माहेर’, ‘रघुमैना’, ‘एक होता विदूषक’, ‘झपाटलेला’, ‘देबू’ आणि ‘येऊ का घरात’ यांसारख्या चित्रपटांतील त्यांचे काम प्रेक्षकांच्या स्मरणात कायम राहील, असे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी नमूद केले.

अभिनय आणि नृत्य यांची सांगड घालत ग्रामीण जीवनाशी संबंधित लोककलेला लोकप्रिय करण्यासाठी मधू कांबीकर यांनी सातत्याने काम केले. चार दशकांहून अधिक काळ त्यांनी मराठी मनोरंजनविश्व समृद्ध केले. त्यांच्या निधनाने कुटुंबीय आणि चाहत्यांच्या दु:खात सहभागी असल्याचे सांगत मुख्यमंत्र्यानी त्यांना श्रद्धांजली अर्पण केली.

दीर्घ आजाराशी झुंज, पुण्यात अखेरचा श्वास

मधू कांबीकर यांचे पुण्यात दीर्घ आजारानंतर निधन झाले. काही वर्षांपूर्वी त्यांना पक्षाघाताचा झटका आला होता. त्यानंतरच्या काळात त्यांना विविध आरोग्यविषयक समस्यांचा सामना करावा लागला. आजारपणामुळे त्यांच्या आयुष्याच्या अखेरच्या काळात त्यांना अनेक अडचणींना सामोरे जावे लागले. मात्र, त्यांनी उभा केलेला कलात्मक वारसा रसिकांच्या मनात कायम आहे. त्यांच्या निधनाची बातमी समोर आल्यानंतर मराठी चित्रपटसृष्टीतील कलाकार, लोककला क्षेत्रातील व्यक्ती आणि चाहत्यांकडून दु:ख व्यक्त केले जात आहे.

एका कलाकाराचा अंत, पण लोककलेचा वारसा कायम

मधू कांबीकर यांचा प्रवास ग्रामीण महाराष्ट्रातील लोककलेपासून मुख्य प्रवाहातील मनोरंजनविश्वापर्यंत पोहोचलेल्या कलाकाराची प्रेरणादायी कहाणी आहे. तमाशाच्या फडावर सुरू झालेली त्यांची कलासाधना चित्रपट, रंगभूमी आणि दूरचित्रवाणीपर्यंत विस्तारली. त्यांनी जपलेली लावणीची परंपरा आणि अभिनयातील सहजता नव्या पिढीतील कलाकारांसाठीही प्रेरणादायी ठरू शकते.

आज मनोरंजनाची माध्यमे बदलली आहेत. डिजिटल व्यासपीठे, वेबमालिका आणि चित्रपटांच्या नव्या शैलींमुळे प्रेक्षकांच्या आवडीनिवडीही बदलत आहेत. अशा काळात लोककलेचा इतिहास जपणे, ज्येष्ठ कलाकारांचे योगदान नोंदवणे आणि पारंपरिक कलाप्रकार नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवणे अधिक महत्त्वाचे ठरते. मधू कांबीकर यांच्या कलाप्रवासाची आठवण या गरजेची जाणीव करून देते.

घुंगरांचा नाद थांबला, पडदा खाली आला, पण मधू ताईंनी जपलेली कला संपलेली नाही. त्यांच्या अभिनयातील सहजता, लावणीतील जोश आणि महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीशी असलेली घट्ट नाळ रसिकांच्या स्मरणात कायम राहील. एका गुणी अभिनेत्रीचा प्रवास संपला असला, तरी त्यांनी दिलेला कलावारसा पुढील पिढ्यांना लोककलेचे महत्त्व सांगत राहील. मधू कांबीकर यांना हीच खरी श्रद्धांजली ठरेल.

Read About: Nana Patekar : नाना गेले पण नाना संपले नाहीत

E-Paper : Punyanagari E-Paper