NASA Spider Crater : ऑस्ट्रेलियाच्या वाळवंटात कोळ्याच्या जाळ्यासारखी रहस्यमय रचना!

नासाच्या Landsat-9 उपग्रहाने टिपले १३ बाय ११ किलोमीटरचे विवर; भूवैज्ञानिकांच्या मते, ६० ते ९० कोटी वर्षांपूर्वीच्या उल्कापाताचे पुरावे

वॉशिंग्टन : NASA Spider Crater अंतराळातून टिपलेल्या एका अनोख्या छायाचित्राने पुन्हा एकदा पृथ्वीच्या प्राचीन इतिहासाकडे लक्ष वेधले आहे. ‘नासा’च्या ‘लँडसॅट-९’ उपग्रहाने पश्चिम ऑस्ट्रेलियातील किम्बर्ली प्रदेशात ‘स्पायडर क्रेटर’ नावाची कोळ्यासारखी दिसणारी रचना कॅमेऱ्यात टिपली आहे. सुरुवातीला रहस्यमय वाटणारी ही आकृती प्रत्यक्षात लाखो वर्षांच्या झीजेमुळे बदललेली उल्कापाताची जागा असल्याचे वैज्ञानिकांनी स्पष्ट केले आहे.

या विवराचा आकार सुमारे १३ बाय ११ किलोमीटर असून, मध्यभागातील कोळ्यासारखी दिसणारी रचना जवळपास चार किलोमीटरची आहे. हिरवी वनस्पती आणि लालसर खडक यांच्यातील विरोधाभासामुळे उपग्रहाच्या छायाचित्रात हा परिसर उठून दिसतो. दुर्गम आणि खडकाळ भागात असल्याने येथे पोहोचणे कठीण आहे. त्यामुळे या विवराचा अभ्यास करण्यासाठी उपग्रह छायाचित्रे महत्त्वाची ठरतात.

दोन दशकांच्या संशोधनानंतर उलगडा

१९५० च्या दशकात या रचनेचा शोध लागला; मात्र तिचे मूळ कारण अनेक वर्षे स्पष्ट झाले नव्हते. सुरुवातीला ज्वालामुखीमुळे ती तयार झाली असावी, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला. पुढील दोन दशकांच्या भूवैज्ञानिक अभ्यासानंतर उल्कापाताचे पुरावे समोर आले.
खडकांमधील शंकूसारख्या रेषा आणि तडे, तसेच वाकडे-तिकडे झालेले गाळाच्या खडकांचे थर, हे उच्च वेगाने झालेल्या धडकेचे संकेत आहेत. अशा रचनांना ‘शॅटर कोन्स’ म्हणतात. वाळूच्या खडकांमधील क्वार्टझ आणि झिरकॉन स्फटिकांतही धक्क्याचे पुरावे आढळतात.

उल्कापात नेमका कधी झाला?

या विवराची निर्मिती सुमारे ६० ते ९० कोटी वर्षांपूर्वी झाली असावी; मात्र अचूक काळ निश्चित झालेला नाही. ऑस्ट्रेलियात याराबुब्बा आणि अक्रामन यांसारखी अन्य उल्कापाताची ठिकाणेही आहेत. याराबुब्बा रचना सुमारे २२९ कोटी वर्षांपूर्वी तयार झाली, तर अक्रामन विवर सुमारे ५९ कोटी वर्षे जुने आहे. या प्राचीन रचना पृथ्वीच्या भूवैज्ञानिक इतिहासाचा अभ्यास करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरतात.

Read About : Young-Onset Cancer : तरुणांमध्ये कर्करोगाचे प्रमाण वाढतेय; शास्त्रज्ञांसमोर नवे कोडे

E-Paper: Punyanagari E-Paper