Overmedication Risks : आपण गरजेपेक्षा जास्त औषधे घेत आहोत का? दिवसाला 5 पेक्षा जास्त गोळ्या घेणे धोकादायक

अनावश्यक औषधे, अँटिबायोटिक्स, विनाकारण वैद्यकीय चाचण्या आणि सप्लिमेंट्सचा अतिरिक्त वापर आरोग्यासाठी ठरू शकतो धोकादायक

नवी दिल्ली : Overmedication Risks आपल्याला डोकेदुखी, थकवा, निद्रानाश किंवा थोडासा अशक्तपणा जाणवतो तेव्हा, आपली पहिली प्रतिक्रिया अनेकदा औषध किंवा पूरक आहार घेण्याची असते. कधीकधी आपण डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार औषधे घ्यायला सुरुवात करतो, तर कधीकधी स्वत:हून. प्रश्न असा आहे की, आपल्याला खरोखरच या सर्व औषधांची गरज आहे का?

सार्वजनिक आरोग्य तज्ज्ञ डॉ. चंद्रकांत लहरिया यांनी त्यांच्या ‘पिल-फ्री’ या पुस्तकात या समस्येकडे लक्ष वेधले आहे. त्यांच्या मते, आधुनिक वैद्यकशास्त्राने मानवाला अनेक गंभीर आजारांपासून वाचवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे, परंतु त्याच वेळी आरोग्यसेवेमध्ये अनावश्यक चाचण्या, औषधे आणि वैद्यकीय प्रक्रियांचा वापरही वाढला आहे. वैद्यकीय भाषेत याला ‘ओव्हरमेडिकेशन’ किंवा ‘ओव्हरमेडिकलायझेशन’ असे म्हणतात. Overmedication Risks

दिवसातून पाच पेक्षा जास्त गोळ्या

डॉ. लहरिया म्हणतात की, जर एखादी व्यक्ती दिवसातून पाचपेक्षा जास्त गोळ्या घेत असेल, तर त्याला ‘पॉलिफार्मसी’ म्हणतात. त्यांच्या मते, आजारांबद्दल वाढणारी चिंता हे यामागील एक प्रमुख कारण आहे. संशोधनातून असे दिसून येते की, जरी यासाठी कोणतीही निश्चित संख्या नसली तरी, बहुतेक वैद्यकीय तज्ञ आणि मार्गदर्शक तत्त्वे ‘पॉलिफार्मसी’ची व्याख्या नियमितपणे पाच किंवा अधिक औषधे घेणे अशी करतात, तर काही व्याख्या दोन किंवा अधिक औषधांपासून सुरुवात करतात. Overmedication Risks

पॉलिफार्मसीची ही समस्या विशेषत: वृद्धांमध्ये गंभीर असू शकते. रुग्ण अनेकदा वेगवेगळ्या डॉक्टरांकडून अनेक प्रिस्क्रप्शिन जमा करतात. यामुळे औषधांमधील आंतरक्रिया आणि दुष्परिणामांचा धोका वाढू शकतो. Overmedication Risks

अंटिबायोटिकचा अनावश्यक वापर

डॉ. लहरिया स्पष्ट करतात की रुग्णांमध्ये अनावश्यक अँटीबायोटिक वापराची संस्कृती वाढत आहे. यामुळे अँटीबायोटिक्सची रोगांशी लढण्याची क्षमता कमी होते.

विनाकारण चाचण्या

आजकाल, लोक नियमितपणे संपूर्ण शरीराची तपासणी करून घेतात. या चाचण्यांच्या अहवालात अनेकदा असे किरकोळ बदल दिसून येतात, ज्यांचा थेट कोणत्याही रोगाशी संबंध नसतो. परंतु अहवालातील सामान्य मर्यादेबाहेरील कोणताही आकडा चिंतेचे कारण ठरतो. यामुळे अतिरिक्त चाचण्या, डॉक्टरांकडे भेटी आणि कधीकधी अनावश्यक औषधे घेतली जातात. Overmedication Risks

व्हिटॅमिन्स, पूरक आहाराचा अतिरिक्त डोस

व्हिटॅमिन डी, बी१२, कॅल्शियम आणि इतर सप्लिमेंट्स ही याचीच उदाहरणे आहेत. आरोग्याच्या शोधात, अनेक लोक कोणतीही सिद्ध झालेली कमतरता नसताना किंवा वैद्यकीय सल्ला न घेता ते घेण्यास सुरुवात करतात. तथापि, अनेक प्रकरणांमध्ये संतुलित आहार आणि जीवनशैलीतील बदल पुरेसे ठरू शकतात. डॉ. लहरिया म्हणतात, लोकांना वाटते की जीवनसत्त्वे आणि पूरक आहार घेणे निरुपद्रवी असेल, कारण ती औषधे नसून शरीर निरोगी ठेवण्यासाठी असतात. हा एक मोठा गैरसमज आहे. अनावश्यक पूरक आहारांमुळे तुमच्या यकृताला हानी पोहोचू शकते.
प्रचलित समजुतीच्या विरुद्ध, पूरक आहार नेहमीच सुरक्षित नसतात आणि ते तुम्हाला हानी पोहोचवू शकतात. आपले यकृत शरीराची प्राथमिक गाळण आणि टाकाऊ पदार्थ व्यवस्थापन प्रणाली म्हणून काम करते. असे पूरक आहार यकृताच्या पेशींवर अतिरिक्त ताण टाकू शकतात, दाह निर्माण करू शकतात किंवा त्यांच्यावर विषारी पदार्थांचा अतिरिक्त भार टाकू शकतात. Overmedication Risks

औषधे दिली नाही तर दुसरा डॉक्टर

डॉ. लहरिया एक मनोरंजक घटना सांगतात, ज्यात त्यांनी एका महिलेची तपासणी केल्यानंतर तिला औषध दिले नाही, पण तिने सांगितले की ती त्यांना कोणतेही शुल्क देणार नाही. ते स्पष्ट करतात, असे शक्य आहे की एखाद्या व्यक्तीला औषधांची गरज नसेल आणि केवळ जीवनशैलीतील बदलांमुळे त्यांची समस्या सुटू शकेल, परंतु अनेकदा, जर औषध दिले नाही, तर लोक दुसऱ्या डॉक्टरांकडे जातात.
तथापि, याचा अर्थ असा नाही की औषधे हानिकारक आहेत किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय ती बंद केली पाहिजेत. मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि हृदयरोग यांसारख्या आजारांसाठी नियमित औषधोपचार जीवनरक्षक ठरू शकतो. खरा प्रश्न हा आहे की: प्रत्येक औषध जेव्हा पहिल्यांदा सुरू केले होते, तेव्हा ते जितके आवश्यक होते, तितकेच ते आजही आवश्यक आहे का? Overmedication Risks

याची मला खरेच गरज आहे का?

डॉ. लहरिया यांच्या पुस्तकाचा मुख्य संदेश हा आहे की, उपचारांचा अर्थ अधिक औषधे, अधिक चाचण्या आणि अधिक प्रक्रिया असा नसावा. उत्तम आरोग्यासाठी संतुलित आहार, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप आणि निरोगी जीवनशैली यांची भूमिकाही आपण समजून घेतली पाहिजे.
शेवटी, आपण औषधांना विरोध करण्याऐवजी, त्यांच्या विवेकपूर्ण वापराचे समर्थन केले पाहिजे. पुढच्या वेळी जेव्हा तुमच्या औषधांच्या यादीत नवीन औषध समाविष्ट केले जाईल, तेव्हा तुमच्या डॉक्टरांना एक प्रश्न नक्की विचारा—मला याची खरोखर गरज आहे का?

Read About : Women Prefer Warmer Temperatures : महिलांना पुरुषांपेक्षा उबदार वातावरण का आवडते?
E-Paper : Punyanagari E-Paper