ChatGPT impact on student exam scores – ChatGPT मुळे गृहपाठ सोपा, पण परीक्षेत गुण कमी?

AI वापरणाऱ्या विद्यार्थ्यांनो, सावधान!

सिडनी : ChatGPT impact on student exam scores – गृहपाठ करायचा आहे? ChatGPT ला विचारा, निबंध लिहायचा आहे? AI ची मदत घ्या, कठीण प्रश्न समजत नाही? काही सेकंदांत उत्तर तयार! विद्यार्थ्यांसाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेची (AI) साधने म्हणजे अभ्यासातील जणू जादूची कांडीच बनली आहेत. अवघड विषय सोप्या भाषेत समजून घेण्यापासून ते नोट्स तयार करण्यापर्यंत अनेक कामे आता सहज होतात. मात्र, या सोयीचा एक अनपेक्षित परिणामही समोर येत आहे.
गृहपाठासाठी AI ची मदत, उत्तरं एका क्लिकवर, पण परीक्षेत स्वत: उत्तर लिहिताना अडचण येतेय? चीनमधील एका अभ्यासाने उपस्थित केले महत्त्वाचे प्रश्न, AI चा वापर कसा करावा, हे विद्यार्थ्यांनी समजून घेणे गरजेचे आहे.

गृहपाठात चांगले गुण मिळत असले, तरी परीक्षेत मात्र गुण कमी होत असतील, तर त्यामागे AI चा अतिवापर कारणीभूत आहे का? चीनमधील एका अभ्यासात AI च्या मदतीने गृहपाठातील कामगिरी सुधारल्याचे दिसले; मात्र सहा महिन्यांच्या कालावधीत मासिक परीक्षेतील गुण सुमारे २० टक्क्यांनी घसरल्याचे नमूद करण्यात आले. या निष्कर्षामुळे अभ्यासासाठी AI वर किती अवलंबून राहावे, याबाबत चर्चा सुरू झाली आहे.

ऑस्ट्रेलियन कॅथोलिक विद्यापीठातील संशोधक ल्यूक रो यांनी ‘द कन्व्हर्सेशन’मधील लेखातून AI च्या शैक्षणिक वापरातील फायदे आणि संभाव्य धोके स्पष्ट केले आहेत. AI हे विद्यार्थ्यांसाठी उपयुक्त साधन ठरू शकते, पण त्याचा वापर शिकण्यासाठी होतोय की केवळ उत्तरे मिळवण्यासाठी, हा खरा प्रश्न आहे.

AI मुळे अभ्यास सोपा, पण स्वत: विचार करण्याची सवय कमी होतेय?

ChatGPT सारख्या साधनांमुळे विद्यार्थ्यांना कठीण संकल्पना सोप्या भाषेत समजून घेता येतात. मोठ्या धड्याचा सारांश तयार करता येतो, महत्त्वाचे मुद्दे टिपता येतात, लेखनातील चुका शोधता येतात आणि सरावासाठी नवीन प्रश्नही मिळवता येतात. योग्य पद्धतीने वापरल्यास AI अभ्यासातील अडचणी दूर करण्यासाठी चांगला मदतनीस ठरू शकतो.

मात्र, प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर AI कडूनच मिळवण्याची सवय लागली, तर विद्यार्थ्यांचा स्वत: विचार करण्याचा आणि समस्या सोडवण्याचा सराव कमी होऊ शकतो. उत्तर तयार मिळाल्यामुळे गृहपाठ लवकर पूर्ण होतो, पण त्या उत्तरामागील संकल्पना खरोखर समजली आहे का, हे तपासले जात नाही.

उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने गणिताचे उदाहरण AI च्या मदतीने सोडवले. त्याला योग्य उत्तर मिळाले आणि गृहपाठही पूर्ण झाला. परंतु परीक्षेत तसाच प्रश्न स्वत: सोडवायची वेळ आली, तर प्रत्येक टप्पा आठवेलच असे नाही. कारण उत्तर पाहणे आणि स्वत: उत्तर तयार करणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.

AI ने दिलेले उत्तर वाचून विषय समजल्यासारखे वाटू शकत, पण स्वत:च्या शब्दांत उत्तर लिहिता येणे, त्यामागचे कारण स्पष्ट करता येणे आणि नवीन प्रश्न सोडवता येणे, ही खरी समज आहे. गृहपाठातील गुण आणि परीक्षेतील कामगिरी वेगळी का ठरू शकते?

गृहपाठ करताना विद्यार्थ्यांना पुस्तके, इंटरनेट आणि AI ची मदत घेता येते. चूक झाली, तर उत्तर पुन्हा तपासता येते. गरज पडल्यास अनेक वेळा प्रयत्न करता येतात. त्यामुळे गृहपाठ अधिक चांगल्या पद्धतीने पूर्ण होऊ शकतो.

परीक्षेचे चित्र मात्र वेगळे असते. अनेक परीक्षांमध्ये विद्यार्थ्यांना ठरावीक वेळेत, बाह्य मदतीशिवाय प्रश्नांची उत्तरे द्यावी लागतात. अशा वेळी विषयाचे आकलन, स्मरणशक्ती, विचार करण्याची क्षमता आणि लेखनाचा सराव महत्त्वाचा ठरतो. म्हणूनच गृहपाठात चांगले गुण मिळणे म्हणजे परीक्षेची तयारी पूर्ण झाली, असे समजणे चुकीचे ठरू शकते. AI च्या मदतीने तयार केलेले उत्तर स्वत:ला कितपत समजले आहे, हे तपासणे आवश्यक आहे.

चीनमधील अभ्यासात नोंदवलेली गुणांतील घसरण हा विचार करण्यासारखा निष्कर्ष आहे. मात्र, केवळ या निरीक्षणावरून प्रत्येक विद्यार्थ्याचे गुण AI मुळेच कमी होतात, असा सरसकट निष्कर्ष काढता येणार नाही. विद्यार्थ्यांच्या अभ्यासाच्या सवयी, AI वापरण्याची पद्धत आणि इतर परिस्थिती यांचाही विचार करावा लागतो.

अभ्यासासाठी AI वापरताना या पाच गोष्टी लक्षात ठेवा

१. आधी स्वत: प्रयत्न करा

प्रश्न वाचल्यानंतर लगेच Chat GPT उघडू नका. आधी स्वत: उत्तर आठवण्याचा प्रयत्न करा. जे समजले आहे ते लिहा आणि त्यानंतरच AI ची मदत घ्या. यामुळे स्वत:च्या ज्ञानाची पातळी लक्षात येईल.

२. उत्तर कॉपी करण्याऐवजी समजून घ्या

AI ने दिलेले उत्तर जसेच्या तसे वहीत उतरवण्याऐवजी ते काळजीपूर्वक वाचा. प्रत्येक मुद्दा समजून घ्या आणि नंतर पुस्तक बंद करून स्वत:च्या शब्दांत उत्तर लिहा. एखादा मुद्दा समजला नसेल, तर AI ला तो आणखी सोप्या भाषेत समजावून सांगण्यास सांगा.

३. AI च्या मदतीशिवाय सराव परीक्षा द्या

अभ्यास झाल्यानंतर मोबाईल आणि AI बाजूला ठेवा. ठरावीक वेळेत प्रश्नपत्रिका सोडवा. यामुळे परीक्षेच्या तयारीची खरी स्थिती समजेल. उत्तर आठवत नसेल किंवा लिहिता येत नसेल, तर त्या भागाचा पुन्हा अभ्यास करा.

४. AI कडून प्रश्न तयार करून घ्या

एखादा धडा पूर्ण केल्यानंतर AI ला त्या विषयावर सोपे, मध्यम आणि कठीण प्रश्न तयार करण्यास सांगा. शक्यतो आधी स्वत: उत्तरे लिहा आणि त्यानंतरच उत्तरांची तुलना करा. यामुळे पाठांतरापेक्षा विषय समजून घेण्यावर भर देता येईल.

५. पुस्तके, शिक्षक आणि मित्रांची साथ सोडू नका

AI उपयुक्त असले, तरी पाठ्यपुस्तकांचे वाचन, शिक्षकांचे मार्गदर्शन आणि मित्रांसोबतची चर्चा यांना पर्याय नाही. एखाद्या विषयावर मित्रांशी चर्चा केल्याने वेगवेगळे विचार समजतात. स्वत: प्रश्न विचारणे आणि दुसऱ्याला उत्तर समजावून सांगणे यामुळेही अभ्यास पक्का होतो.

AI चा वापर चुकीचा नाही, त्यावर पूर्ण अवलंबून राहणे टाळा

आजच्या शिक्षणात AI कडे पाठ फिरवणे हा उपाय नाही. उलट, त्याचा योग्य वापर शिकणे अधिक महत्त्वाचे आहे. एखादी संकल्पना समजत नसेल, तर स्पष्टीकरण घेणे, उत्तरातील चुका शोधणे, सरावाचे प्रश्न तयार करणे आणि स्वत:च्या लेखनात सुधारणा करणे यासाठी AI चा वापर करता येतो.

पण प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर तयार मिळवणे, गृहपाठ केवळ कॉपी करून पूर्ण करणे आणि स्वत:च्या आकलनाची चाचणी न घेणे या सवयी टाळायला हव्यात. AI ने दिलेली माहितीही नेहमी अचूक असेलच असे नाही. त्यामुळे महत्त्वाची उत्तरे पाठ्यपुस्तकांशी आणि विश्वासार्ह स्रोतांशी पडताळून पाहणे आवश्यक आहे.

विद्यार्थ्यांनी स्वत:ला एक साधा प्रश्न विचारावा Chat GPT बंद केले, तर मला हा प्रश्न सोडवता येईल का?” उत्तर ‘हो’ असेल, तर अभ्यास योग्य दिशेने सुरू आहे. उत्तर ‘नाही’ असेल, तर त्या विषयाचा पुन्हा सराव करण्याची गरज आहे.

शेवटी, तंत्रज्ञान कितीही प्रगत झाले, तरी शिकण्याची जबाबदारी विद्यार्थ्यांचीच असते. AI तुमचा वेळ वाचवू शकतो, अवघड विषय सोपा करू शकतो आणि अभ्यासाला नवी दिशा देऊ शकतो. पण विचार करण्याची सवय, स्वत:च्या चुका सुधारण्याची तयारी आणि सातत्याने केलेला सराव यांची जागा तो घेऊ शकत नाही.

लक्षात ठेवा गृहपाठात AI तुमचे उत्तर तयार करू शकेल, पण परीक्षेत तुमच्या जागी तो लिहिणार नाही. त्यामुळे Chat GPT ला केवळ उत्तरे मिळवण्याचे साधन बनवू नका, तर स्वत:ला अधिक चांगले शिकवणारा मदतनीस बनवा.

Read About: Bio-Hybrid Robots – उंदराच्या पेशींपासून बनवले उड्या मारणारे बायो-हायब्रिड रोबोट्स; शास्त्रज्ञांचा अनोखा शोध

E-Paper : Punyanagari E-Paper