GPS-Free Drone Navigation System – मंगळासाठी केले संशोधन, कामी येणार लष्कराच्या…

बिट्स पिलानीच्या नमन कासलीवाल आणि शिव पाटील यांचा अभिनव प्रयोग; एआय आणि कॅमेऱ्यांच्या मदतीने जीपीएस सिग्नलशिवाय दिशा शोधण्याची क्षमता

नवी दिल्ली : GPS-Free Drone Navigation System मंगळ ग्रहावर जीपीएस यंत्रणा वापरता येत नसताना ड्रोनला दिशा कशी मिळणार, या प्रश्नातून सुरू झालेल्या संशोधनाने आता भारतीय लष्करासाठी उपयुक्त संरक्षण तंत्रज्ञानाचे रूप घेतले आहे. हैदराबादच्या बिर्ला विज्ञान तंत्रज्ञान संस्था पिलानीचे (बिटस्) विद्यार्थी नमन कासलीवाल आणि शिव पाटील यांनी विकसित केलेली स्वदेशी दिशानिर्धारण प्रणाली जीपीएस सिग्नल नसतानाही ड्रोनला मार्ग शोधण्यास मदत करते. त्यांच्या ‘बेजन’ या स्टार्टअपने तयार केलेल्या बीजन स्वायत्त दिशादर्शन प्रणालीच्या लष्करी ठिकाणी चाचण्या झाल्या आहेत.

सामान्यत: ड्रोनच्या दिशानिर्धारणासाठी जीपीएसवर अवलंबून राहावे लागते. मात्र, युद्धक्षेत्रात शत्रूकडून जीपीएस सिग्नल जॅम किंवा बाधित केले जाऊ शकतात. अशा वेळी ड्रोन भरकटण्याचा धोका असतो. बीजानची प्रणाली ड्रोनवरील कॅमेऱ्यांतून मिळणाऱ्या दृश्यांची एआयच्या मदतीने प्रक्रिया करते आणि त्यावरून हालचालींचा अंदाज घेऊन दिशा ठरवते. ही प्रणाली विद्यमान ड्रोनमध्ये सहज बसवता येईल, असे तिचे स्वरूप ठेवण्यात आले आहे.

लेहपासून पोखरणपर्यंत चाचण्या

सिकंदराबाद आणि लेह येथील लष्करी ठिकाणी या तंत्रज्ञानाच्या चाचण्या घेण्यात आल्या. लष्कराच्या दक्षिण कमांडसमोर त्याचे प्रात्यक्षिकही सादर करण्यात आले. पुढील क्षेत्रीय चाचण्यांसाठी तीन मॉड्यूल पोखरण येथे पाठवण्यात आले आहेत. आठ अन्य लष्करी युनिट्सनीही या तंत्रज्ञानात रस दाखवला असून, त्यासंबंधी इच्छापत्रे मिळाल्याचे कंपनीचे म्हणणे आहे. मात्र, अंतिम मान्यता आणि व्यापक तैनाती अद्याप बाकी आहे.

१.७ कोटींचे अर्थसाहाय्य

बिटस्मधील रोबोटिक्स स्पर्धांच्या अनुभवातून या विद्यार्थ्यांनी स्टार्टअप उभारले. कंपनीला एजेव्हीसी फंडाकडून १.७ कोटी रुपये मिळाले आहेत. तसेच ‘क्युरिऑसिटी-२०२५’ अंतर्गत २५ लाखांचे अनुदान मिळाले. पुढील टप्प्यात ड्रोन उत्पादकांशी भागीदारी करून संपूर्ण प्रणाली विकसित करण्यावर भर असेल.

संरक्षण क्षेत्रात एआयचा विस्तार

बेजनने दक्षिण कमांडच्या काही लष्करी तुकड्यांमध्ये प्रचंड स्वार्म भूकेंद्र सॉफ्टवेअरही तैनात केले आहे. उत्तर कमांडसोबत तोफखान्याच्या अचूकतेसाठी विकसित केलेल्या प्रणालीची चाचणी झाल्याचा कंपनीचा दावा आहे. भविष्यात एआय आधारित लक्ष्यनिर्धारण आणि निर्णय सहाय्यक प्रणाली विकसित करण्याची कंपनीची योजना आहे. मंगळासाठी सुरू झालेले संशोधन आता भारतीय संरक्षण क्षेत्रातील स्वदेशी तंत्रज्ञानाच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल ठरत आहे.

Read About : Nuclear Explosion Asteroid Deflection – अणुस्फोट लघुग्रहाच्या धडकेपासून पृथ्वीला वाचवू शकतो, पण…
E-Paper: Punyanagari E-Paper