Childhood Stress and Brain : बालपणातील ताणतणावाचा मेंदूवर खोलवर परिणाम

बालपणी वारंवार जाणवणारा ताण, चिंता आणि प्रतिकूल अनुभवांचा मेंदूच्या विकासावर दीर्घकालीन परिणाम होऊ शकतो.

Childhood Stress and Brain : नवी दिल्ली : बालपणी आलेले तणावपूर्ण अनुभव आणि आघात यांचा परिणाम पुढील आयुष्यातील मानसिक आरोग्यावर होऊ शकतो. अशा अनुभवांचा संबंध मेंदूच्या काही रचनात्मक बदलांशी आणि रोगप्रतिकारक यंत्रणेतील बदलांशी असल्याचे संशोधनातून समोर आले आहे. विशेषतः नैराश्य आणि बायपोलर डिसऑर्डरसारख्या मूड डिसऑर्डरच्या संदर्भात या संबंधांचा अभ्यास केला जात आहे.

बालपणीचा ताण आणि रोगप्रतिकारक यंत्रणेचा संबंध

• इटलीतील मिलान येथील आयआरसीसीएस ओस्पेदाले सॅन रॅफाएले येथील संशोधक सारा पोलेटी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी बालपणीचे प्रतिकूल अनुभव, शरीरातील दाहक प्रक्रिया आणि मेंदूतील पांढऱ्या पदार्थाच्या सूक्ष्मरचनेतील बदल यांचा अभ्यास केला. हे संशोधन २०२२ मध्ये Brain, Behavior, and Immunity – Health या नियतकालिकात प्रसिद्ध झाले.
• या अभ्यासात बायपोलर डिसऑर्डरचे निदान झालेल्या १०० आणि मोठ्या नैराश्याच्या विकाराचे निदान झालेल्या १०० अशा एकूण २०० रुग्णांचा समावेश होता. त्यापैकी १३० जणांच्या रक्तातील रोगप्रतिकारक आणि दाहक घटकांची तपासणी करण्यात आली. संशोधकांनी बालपणीच्या प्रतिकूल अनुभवांचा संबंध या घटकांशी आणि मेंदूच्या पांढऱ्या पदार्थाच्या रचनेशी तपासला.

बायपोलर डिसऑर्डरमध्ये दाहक घटकांचा संबंध

• अभ्यासात बायपोलर डिसऑर्डर असलेल्या रुग्णांमध्ये बालपणीच्या प्रतिकूल अनुभवांचा संबंध इंटरल्यूकिन-२ (IL-2) आणि इतर काही दाहक घटकांच्या वाढलेल्या पातळीशी आढळला. याशिवाय, काही दाहक घटकांची पातळी आणि मेंदूतील पांढऱ्या पदार्थाच्या सूक्ष्मरचनेतील मोजमाप यांच्यातही संबंध दिसून आला.
• मात्र, हे निष्कर्ष बायपोलर डिसऑर्डरच्या गटात दिसले; मोठ्या नैराश्याच्या विकाराच्या गटात तसाच संबंध आढळला नाही. त्यामुळे बालपणीच्या तणावाचा मेंदू आणि रोगप्रतिकारक यंत्रणेवर होणारा परिणाम सर्व मानसिक विकारांमध्ये सारखाच असतो, असे या अभ्यासावरून म्हणता येत नाही.

भविष्यातील उपचारांसाठी संशोधनाची दिशा

बालपणीचे प्रतिकूल अनुभव, दाहक प्रक्रिया आणि मेंदूतील बदल यांच्यातील संबंध समजून घेणे भविष्यातील संशोधनासाठी महत्त्वाचे ठरू शकते. विशेषतः रोगप्रतिकारक यंत्रणेवर परिणाम करणाऱ्या उपचारपद्धतींचा अभ्यास सुरू आहे. इंटरल्यूकिन-२ सारख्या घटकांचा वापर काही संशोधनांत तपासण्यात आला असला, तरी त्यांचा वापर हा सर्वसाधारण उपचार म्हणून समजणे योग्य ठरणार नाही. या निष्कर्षांमुळे बालपणीच्या तणावाचा मानसिक आरोग्याशी असलेला संबंध समजून घेण्यासाठी नवे प्रश्न निर्माण झाले आहेत. मात्र, हा अभ्यास विशिष्ट रुग्णगटावर आणि मर्यादित नमुन्यावर आधारित असल्याने त्यातून सर्वसामान्य लोकांबाबत निश्चित निष्कर्ष काढता येत नाहीत. बालपणीचे कठीण अनुभव आलेल्या प्रत्येक व्यक्तीला मानसिक विकार होतो, असेही नाही.

Read About : RSV Virus Warning: लहान मुलांसाठी आरएसव्ही व्हायरस ठरू शकतो प्राणघातक
E-Paper : Punyanagari E-Paper