Mars Mission Space Radiation Heart Damage : मंगळ मोहिमेतील अंतराळ किरणोत्सर्गामुळे हृदयाला धोका?

मंगळ मोहिमेतील अंतराळ किरणोत्सर्ग आणि वजनरहित स्थितीमुळे हृदयाच्या रक्तवाहिन्या व रोगप्रतिकारशक्तीवर परिणाम होण्याचे संकेत

वॉशिंग्टन : Mars Mission Space Radiation Heart Damage – मंगळावर मानवाला पाठवण्याच्या मोहिमांसमोर आरोग्यविषयक आव्हाने उभी राहू शकतात. ‘प्लॉस वन’ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या अभ्यासात अंतराळातील किरणोत्सर्ग आणि वजनरहित स्थितीचा हृदय व रोगप्रतिकारक यंत्रणेवर होणारा परिणाम तपासण्यात आला. मात्र, हा प्रयोग उंदरांवर करण्यात आला असून त्याचे निष्कर्ष थेट मानवांना लागू करता येत नाहीत.

व्हिसकॉन्सिनमधील संशोधकांनी नासाच्या ‘हिंडलिंब अनलोडिंग’ पद्धतीचा वापर करून उंदरांना वजनरहित स्थितीसारख्या परिस्थितीत ठेवले. त्यांच्या मागील पायांना जमिनीपासून उंच ठेवून शरीरातील द्रव डोक्याकडे सरकतील, अशी व्यवस्था केली. नासा अंतराळ किरणोत्सर्ग प्रयोगशाळेत अंतराळातील किरणोत्सर्गासारखा परिणामही निर्माण करण्यात आला. त्यानंतर उंदरांच्या आरोग्यावर वर्षभर लक्ष ठेवण्यात आले.

हृदयाभोवती जखमेच्या ऊतींची निर्मिती

अभ्यासात १.५ ग्रे किरणोत्सर्ग मिळालेल्या उंदरांच्या हृदयाला रक्तपुरवठा करणाऱ्या रक्तवाहिन्यांभोवती फायब्रोसिस म्हणजे जखमेच्या ऊती तयार झाल्या. सुमारे २७० दिवसांत त्यांचे प्रमाण दुप्पट झाले. यामुळे रक्तवाहिन्यांवर दाब येऊन हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो. मंगळ मोहिमेतील तीन वर्षांच्या किरणोत्सर्गाशी तुलना करता येईल अशा कमी मात्रेच्या गटातही वर्षभरानंतर ८३ टक्के उंदरांमध्ये हे बदल आढळले.

रोगप्रतिकारशक्ती आणि जनुकांवर परिणाम

किरणोत्सर्ग आणि वजनरहित स्थितीमुळे उंदरांच्या प्लीहेतील नैसर्गिक घातक पेशींची संख्या सुमारे दोन-तृतीयांश कमी झाली. या पेशी विषाणूग्रस्त आणि संभाव्य कर्करोगग्रस्त पेशींशी लढतात. किरणोत्सर्गानंतर २३५ दिवसांनी काही रक्तपेशींमधील जनुकीय बदलही आढळले. त्यांपैकी काही बदल रक्ताचा कर्करोग आणि हृदयविकाराच्या जोखमीशी संबंधित ‘चिप’ या स्थितीशी निगडित होते.

मानवासाठी काय अर्थ?

संशोधकांनी स्पष्ट केले की प्रयोगातील किरणोत्सर्ग अल्प काळात देण्यात आला; प्रत्यक्ष अंतराळ मोहिमेतील परिस्थिती वेगळी असते. त्यामुळे मानवांमध्ये असे परिणाम किती प्रमाणात होतील, हे समजण्यासाठी अधिक संशोधन आवश्यक आहे. तरीही दीर्घ अंतराळ प्रवासात अंतराळवीरांच्या हृदयाचे आणि रोगप्रतिकारशक्तीचे संरक्षण महत्त्वाचे ठरणार आहे.

Read About : Pain Risk Before Age 55 : वयाच्या ५५ वर्षांपूर्वी शरीरदुखीचा धोका वाढतो? ६१ लाख लोकांचा अभ्यास

E-Paper: Punyanagari E-Paper