Sleep and Brain Health – मधुमेह, हृदयरुग्णांच्या मेंदूचे आरोग्य जपण्यासाठी चांगली झोप महत्त्वाची

चार लाखांहून अधिक लोकांच्या माहितीच्या विश्लेषणातून निष्कर्ष

नवी दिल्ली : Sleep and Brain Health मधुमेह, हृदयरोग किंवा स्ट्रोकचा त्रास असलेल्या व्यक्तींनी झोपेच्या गुणवत्तेकडे विशेष लक्ष देण्याची गरज असल्याचे एका नव्या संशोधनातून समोर आले आहे. पुरेशी आणि शांत झोप घेणाऱ्या अशा रुग्णांची विचारक्षमता, माहिती प्रक्रिया करण्याचा वेग आणि मेंदूचे आकारमान तुलनेने चांगले असल्याचे संशोधकांना आढळले. त्यामुळे झोप ही केवळ विश्रांतीची गरज नसून मेंदूचे आरोग्य जपण्यासाठीही महत्त्वाची ठरू शकते.

स्वीडनमधील कॅरोलिन्स्का इन्स्टिट्यूटसह विविध संस्थांतील संशोधकांनी हा अभ्यास केला. त्याचे निष्कर्ष ‘जर्नल ऑफ द अमेरिकन हार्ट असोसिएशन’ या नियतकालिकात प्रसिद्ध झाले आहेत. संशोधकांनी ब्रिटनमधील यूके बायोबँकमधील चार लाखांहून अधिक मध्यमवयीन आणि ज्येष्ठ व्यक्तींच्या माहितीचे विश्लेषण केले. यापैकी ५४ हजारांहून अधिक व्यक्तींना हृदयविकार किंवा चयापचयाशी संबंधित किमान एक आजार होता.

झोपेच्या गुणवत्तेचा मेंदूच्या कार्यक्षमतेशी संबंध

या अभ्यासात झोपेच्या गुणवत्तेचे मूल्यमापन करण्यासाठी पाच घटकांचा विचार करण्यात आला. त्यामध्ये झोपेचा कालावधी, शरीराचे जैविक घड्याळ, निद्रानाश, घोरणे आणि दिवसा झोप येणे या बाबींचा समावेश होता. याशिवाय सुमारे ३५ हजार सहभागींचे एमआरआय स्कॅनही संशोधकांना उपलब्ध झाले. विश्लेषणात चांगली झोप घेणाऱ्या रुग्णांची सामान्य आकलनक्षमता, समस्या सोडवण्याची क्षमता आणि माहिती प्रक्रिया करण्याचा वेग तुलनेने अधिक असल्याचे दिसून आले. त्यांच्या मेंदूचे एकूण आकारमान तसेच ग्रे मॅटर आणि व्हाइट मॅटरचे प्रमाणही तुलनेने अधिक आढळले.

मधुमेह आणि हृदयरुग्णांसाठी झोपेचे विशेष महत्त्व

कॅरोलिन्स्का इन्स्टिट्यूटच्या संशोधक अबिगेल डोव्ह यांच्या मते, हृदयविकार, टाइप-२ मधुमेह आणि स्ट्रोक हे मेंदूच्या आरोग्यावर परिणाम करू शकणारे महत्त्वाचे घटक आहेत. अशा रुग्णांमध्ये झोपेची गुणवत्ता चांगली असणे मेंदूच्या कार्यक्षमतेसाठी फायदेशीर ठरू शकते.

मात्र, या संशोधनातून झोप आणि मेंदूच्या आरोग्यामधील संबंध दिसून आला आहे. चांगली झोप घेतल्याने मधुमेह, हृदयरोग किंवा स्ट्रोकमुळे मेंदूवर होणारे परिणाम पूर्णपणे टाळता येतात, असा निष्कर्ष यातून काढता येत नाही. झोपेचा थेट कारणात्मक परिणाम सिद्ध करण्यासाठी पुढील संशोधनाची गरज आहे.

नियमित झोपेची सवय ठरू शकते उपयुक्त

मेंदूचे आरोग्य जपण्यासाठी नियमित वेळेत झोपणे, पुरेशी झोप घेणे आणि झोपेच्या गुणवत्तेकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे आहे. झोपेचा त्रास, सतत घोरणे किंवा दिवसा अतिप्रमाणात झोप येत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. गरजेनुसार डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

Read About : Cancer Cell Targeted Drug Delivery – कर्करोगाच्या पेशी स्वतःच तयार करणार त्यांना नष्ट करणारे औषध; जपानी संशोधकांचा अभिनव प्रयोग
E-Paper : Punyanagari E-Paper