Vulture Parenting : पिल्लांच्या संगोपनासाठी विशेष काळजी घेणारा पक्षी

अंड्यांपासून ते उडण्याच्या तयारीपर्यंत पिल्लांची काळजी; गिधाडांच्या प्रजनन आणि संगोपन पद्धतीची माहिती

नवी दिल्ली : Vulture Parenting : गिधाडे म्हटले की अनेकांच्या डोळ्यांसमोर मृत प्राण्यांवर उपजीविका करणारा पक्षी येतो. मात्र, गिधाडांच्या जीवनातील एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे पिल्लांचे संगोपन. अनेक गिधाड प्रजातींमध्ये नर आणि मादी दोघेही अंड्यांची उबवण आणि पिल्लांची काळजी घेण्यात सहभागी होतात. पिल्ले मोठी होईपर्यंत त्यांना अन्न पुरवणे आणि जगण्यासाठी आवश्यक कौशल्ये विकसित होण्यास मदत करणे, अशी पालकांची भूमिका असते.

अंड्यांची उबवण दोघांकडून

गिधाडांच्या अनेक प्रजातींमध्ये प्रजननाचा वेग तुलनेने कमी असतो. काही प्रजाती वर्षातून साधारण एकच अंडे घालतात, तर काहींचे प्रजनन चक्र यापेक्षा अधिक काळाचे असते. राज गिधाडासारख्या प्रजातींच्या प्रजनन पद्धतीतही वेगळेपणा आढळतो. अंडी घातल्यानंतर नर आणि मादी आलटून-पालटून त्यांची उबवण करतात. प्रजाती आणि परिस्थितीनुसार उबवणीचा कालावधी बदलू शकतो. काही गिधाडांमध्ये हा काळ सुमारे ५० दिवसांपर्यंत असू शकतो. अंड्यातून पिल्लू बाहेर आल्यानंतरही दोन्ही पालक त्याच्या संगोपनात सहभागी होतात.

पिल्लांना अन्न पुरवण्याची जबाबदारी

पिल्लू घरट्यात असताना पालक त्याला अन्न पुरवतात. गिधाडे आपल्या पिल्लांना चोचीतून किंवा अन्न परत आणून भरवतात. पिल्लांची वाढ होत असताना त्यांना नियमित आहाराची गरज असते. या काळात पालकांचा सहभाग त्यांच्या जगण्याच्या शक्यतेसाठी महत्त्वाचा ठरतो. पिल्ले वाढल्यानंतर घरट्याबाहेरील वातावरणाशी जुळवून घेण्याची प्रक्रिया सुरू होते. उडण्याचा सराव आणि अन्न मिळवण्याच्या सवयी विकसित होण्यासाठी त्यांना वेळ लागतो. त्यामुळे गिधाडांच्या प्रजननात अंडी उबवण्याबरोबरच पिल्लांचे दीर्घकाळ संगोपनही महत्त्वाचे असते.

प्रजननासाठी परिपक्व होण्यास लागतो वेळ

• तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार, अनेक गिधाडे साधारण पाच वर्षांच्या आसपास प्रजननासाठी परिपक्व होतात. मात्र, हा कालावधी प्रजाती आणि पर्यावरणीय परिस्थितीनुसार बदलू शकतो. गिधाडांच्या काही प्रजातींमध्ये जोडीदारासोबत दीर्घकाळ संबंध टिकवण्याचे वर्तनही दिसून येते.
• दरम्यान, मध्य प्रदेशातील बुंदेलखंड परिसरात गेल्या काही वर्षांत गिधाडांची संख्या वाढत असल्याचे वृत्त आहे. गिधाडांची संख्या आणि प्रजनन यशस्वी होणे हे अधिवास, अन्नाची उपलब्धता आणि सुरक्षित घरट्यांच्या ठिकाणांवर अवलंबून असते.
• गिधाडे पर्यावरणातील मृत प्राण्यांचे अवशेष हटवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळे त्यांच्या संवर्धनासाठी सुरक्षित अधिवास आणि विषारी पदार्थांपासून संरक्षण आवश्यक आहे.

Read About : Pune First Marriage Mystery : कोर्टात सिद्ध न झालेल्या पहिल्या लग्नाचे गूढ!
E-Paper: Punyanagari E-Paper