उष्णता, दुष्काळ, पूर आणि कमकुवत कोल्ड चेनमुळे अन्नधान्याचे मोठे नुकसान, देशात सहा राज्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती
नवी दिल्ली : Climate Change Impact on India भारताची कृषी व्यवस्था सध्या हवामान बदलाचा (क्लाइमेट चेंज) मोठा फटका सहन करत आहे. वाढती उष्णता, अनपेक्षित पाऊस, दुष्काळ आणि पूर यांमुळे पिकांचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होत आहे. क्लाइमेट ट्रेंड्सच्या नवीन अहवालानुसार, कमजोर साठवणूक, वाहतूक व्यवस्था आणि कोल्ड चेनच्या कमतरतेमुळे भारताला दरवर्षी सुमारे १३ अब्ज अमेरिकन डॉलर्सचे (अंदाजे १.१ लाख कोटी रुपये) अन्नधान्य गमवावे लागत आहे. देशातील ६ राज्यांमध्ये आधीच दुष्काळ जाहीर करण्यात आला आहे.
या संकटामुळे शेतकऱ्यांचे उत्पन्न, अन्नाची उपलब्धता आणि बाजारपेठेतील किमतींवर वाईट परिणाम होत असून सामान्य ग्राहकांच्या खिशावरही बोजा वाढतो आहे.
अहवालातील मुख्य मुद्दे आणि आकडेवारी
- उष्णतेचा फटका व अन्न नासाडी: तीव्र उष्णतेमुळे पिकांचे काढणीनंतरचे नुकसान वाढले आहे. दुष्काळाने एक तृतीयांश फळे आणि भाज्या ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच खराब होतात. केवळ ४% ताजी उत्पादने कोल्ड स्टोरेजपर्यंत पोहोचू शकतात.
- दूध उत्पादनात घट : अतिउष्णतेमुळे दरवर्षी सुमारे २,६६१ कोटी रुपयांचे (१८ लाख टन) दूध उत्पादन घटत आहे. देशातील ४०% पशुधन लोकसंख्या या तीव्र हवामानामुळे धोक्यात आहे.
- जमीन आणि पाण्याचे संकट : पूर आणि इतर आपत्तींमुळे २ कोटी हेक्टरहून अधिक शेतजमीन प्रभावित झाली आहे. रासायनिक खतांचा वापर १९९० मधील ७३.५ किलो प्रति हेक्टरवरून २०२३ मध्ये १९९ किलो प्रति हेक्टर इतका वाढला आहे, ज्यामुळे जमिनीचा पोत बिघडत आहे.
- वायू प्रदूषण: वायू प्रदूषणामुळे पिकांचे जे नुकसान होते, त्या धान्यातून तब्बल ९.४ कोटी लोकांचे पोट भरता आले असते. भारताच्या एकूण ग्रीनहाउस वायू उत्सर्जनात कृषी क्षेत्राचा वाटा १३.७% आहे.
एल निनो आणि मान्सूनमधील तुटीमुळे महाराष्ट्र, कर्नाटक, तेलंगणा, आंध्र प्रदेश, गुजरात आणि राजस्थान या देशातील ६ राज्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर दुष्काळ घोषित करण्यात आला आहे.
कमजोर साठवणूक, वाहतूक व्यवस्था आणि कोल्ड चेनच्या कमतरतेमुळे भारताला दरवर्षी सुमारे १३ अब्ज अमेरिकन डॉलर्सचे (अंदाजे १.१ लाख कोटी रुपये) अन्नधान्य गमवावे लागत आहे.
दुष्काळ जाहीर झालेली ६ राज्ये आणि तिथली स्थिती
१. महाराष्ट्र : राज्यातील सुमारे ७५ टक्के भागात भीषण दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
२. कर्नाटक : राज्यातील २४० पैकी २१७ तालुके दुष्काळग्रस्त घोषित करण्यात आले असून ४६,००० कोटी रुपयांहून अधिक पिकांचे नुकसान झाले आहे.
३. आंध्र प्रदेश : २१ जिल्ह्यांमधील ३८८ मंडळे दुष्काळामुळे प्रभावित झाली आहेत, ज्यात रायलसीमा भागाला सर्वाधिक फटका बसला आहे.
४. राजस्थान : राज्यातील १४ जिल्ह्यांमधील ८० हून अधिक तालुके (तहसील) दुष्काळग्रस्त घोषित करण्यात आले आहेत.
५. गुजरात : देवभूमी द्वारका, पोरबंदर, जामनगर या ४ प्रमुख जिल्ह्यांसह अनेक भागात पिकांचे प्रचंड नुकसान झाले आहे.
६. तेलंगणा : या राज्यातही पिकांचे मोठे नुकसान झाले असून सरकारकडून दुष्काळी भागांचे मूल्यांकन केले जात आहे.
Read About : Janaki Ammal sugarcane research : ऊस झाला गोड! 2026
E-Paper : Punyanagari E-Paper
Comments
Comments will appear here.
Comments are submitted for administrator moderation before appearing publicly.